Fałsz kobiety – Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej – Fałsz kobiety - Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej (1927)
Pastel „Fałsz kobiety – Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej” Witkacy wykonał w styczniu 1927 roku w Warszawie. To wspólny portret artysty i jego modelki, w którym Maryla Grossmanowa pojawia się dwa razy. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Fałsz kobiety – Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej (1927) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Jak powstał „Fałsz kobiety”?
Praca powstała w ramach Firmy Portretowej. Witkacy założył ją około 1925 roku z powodów finansowych i traktował portretowanie na zamówienie jako pogardzaną przez siebie „sztukę użytkową”. Firma miała szczegółowy regulamin, który obowiązywał klientów. Otwierało go motto: „Klient musi być zadowolony. Nieporozumienia wykluczone”.
Portrety dzieliły się na typy oznaczane literami od A do E. Najdroższy był typ A, wykonany najstaranniej i idealizujący modela. Typ D był demoniczny i zdeformowany, ale powstawał bez wpływu używek. Według Muzeum Narodowego w Warszawie „Fałsz kobiety” wyróżnia się na tle produkcji firmy. Ma pełnopostaciowe ujęcie, rozbudowane tło pejzażowe i wizerunek samego artysty. Kosztował 500 zł, czyli dwa razy więcej niż najdroższa pozycja w cenniku.
DziełoFałsz kobiety – Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej (1927) Fałsz kobiety - Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej
Technikapastel na papierze naklejonym na płótno, 115,5 × 184 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Kto jest na obrazie i co przedstawia?
Maryla Grossmanowa była żoną zamożnego fabrykanta i antykwariusza. Na pastelu leży wygodnie po prawej stronie, w czerwonej sukni i ze sznurem korali, i patrzy spokojnie na widza. U jej stóp leży kot. Za nią widać morze, skały i zabudowania.
Po lewej stronie siedzi Witkacy, który przedstawił siebie przy pracy nad jej portretem. W prawej ręce trzyma kredkę pastelową, lewą chowa za plecami i zaciska pięść. Patrzy na widza szyderczo. Portret, który maluje, nie oddaje urody modelki. Jej twarz jest na nim karykaturalnie zniekształcona, a spojrzenie świdrujące i demoniczne.
Co oznacza tytuł „Fałsz kobiety”?
W jednym dziele spotykają się dwa typy portretów z regulaminu firmy. Maryla Grossmanowa „na żywo” jest przedstawiona w typie A, starannym i wygładzonym. Jej drugi wizerunek, obraz w obrazie, to typ D, co artysta odnotował w lewym górnym rogu.
Muzeum Narodowe w Warszawie interpretuje ten zabieg dwojako. Witkacy odnosi się tu do sztuki, która fałszuje rzeczywistość, i do tego, jak kobieta kreuje swój wizerunek, prawdziwy albo wymyślony. Tytuł nie przesądza, który z dwóch portretów pokazuje „prawdę”.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Pastel jest w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, w kolekcji grafiki i rysunku po 1914 roku. Muzeum kupiło go w 1989 roku. Praca jest wykonana pastelem na papierze naklejonym na płótno i ma 115,5 na 184 cm.
Pastel pokazywano m.in. na wystawie „Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia” w 2022 roku i na wystawie „Mistrzowie pastelu. Od Marteau do Witkacego”. Przed wizytą warto sprawdzić w muzeum, czy praca jest akurat wystawiona.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Fałsz kobiety – Autoportret z portretem Maryli Grossmanowej”?
