Rysunek „Portret matki” Stanisław Ignacy Witkiewicz, czyli Witkacy, wykonał węglem w 1912 roku. Przedstawia jego matkę, Marię Witkiewiczową, pochyloną nad robótką na drutach. Oryginał należy do Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Portret matki (1912) · Muzeum Pomorza Środkowego, Słupsk.
Kim była Maria Witkiewiczowa?
Maria z Pietrzkiewiczów Witkiewiczowa (1853–1931) była pianistką i nauczycielką muzyki. W styczniu 1884 roku w Warszawie poślubiła malarza i krytyka Stanisława Witkiewicza. Katalog Muzeum Tatrzańskiego pisze, że małżeństwo nie należało do szczęśliwych, ale rodzicom udało się stworzyć dobre warunki do rozwoju talentu syna. Chcieli wychować indywidualistę. Chłopiec nie chodził do szkoły, uczył się w domu.
W Zakopanem, dokąd rodzina przeniosła się w 1890 roku, Maria prowadziła pierwszy w mieście chór. W 1894 roku wydała własnym nakładem „Elementarz muzyczny”, podręcznik dla osób, które uczą dzieci muzyki. Od 1912 roku utrzymywała rodzinę z prowadzenia pensjonatów, najpierw w willi Nosal na Bystrem. Autorzy katalogu nazywają ją najważniejszą kobietą w życiu syna.
Gdzie jest oryginałMuzeum Pomorza Środkowego, Słupsk
Co przedstawia rysunek?
Witkacy pokazał matkę w półpostaci, ze spuszczonym wzrokiem, zajętą robieniem na drutach. Siwe włosy ma upięte wysoko, na szyi zawiązaną ciemną chustkę, a na ramionach ciemne okrycie z szerokim kołnierzem. Jej dłonie z drutami znajdują się w samym środku kompozycji.
To rysunek realistyczny, bez deformacji, z których Witkacy zasłynął później. Twarz i dłonie są wymodelowane starannie i miękko, a ubranie zaznaczone szybszymi, gęstymi kreskami. Muzeum podaje technikę: węgiel na papierze, wymiary 62,5 × 48 cm.
Jak Witkacy portretował matkę?
Natalia Kruszyna w katalogu „Witkacy i kobiety” zauważa, że matki ani żony Witkacy nie portretował często i nie pozwalał sobie wobec nich na artystyczne eksperymenty. Ten rysunek dobrze to pokazuje: to spokojne, uważne studium bliskiej osoby przy codziennym zajęciu.
Rok 1912 poprzedza przełom w życiu artysty. Dwa lata później zginęła jego narzeczona Jadwiga Janczewska, a on wyjechał do Australii, a potem na wojnę w Rosji. Po powrocie znów mieszkał z matką w Zakopanem, od 1926 roku w willi Zośka, a od 1930 roku w willi Olma. Maria Witkiewiczowa zmarła w grudniu 1931 roku. Syn napisał wtedy do żony, że odeszła, nie odzyskawszy przytomności, i że na szczęście nie cierpiała.
Gdzie jest oryginał?
Rysunek należy do Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Muzeum pokazuje go w internetowej opowieści o Witkacym w serwisie Google Arts & Culture, w części o rodzinie artysty. Ta sama kolekcja obejmuje rysunkowy portret ojca, Stanisława Witkiewicza, z 1907 roku.
