Portret ojca – Portret Stanisława Witkiewicza (ok. 1913)
Olejny portret Stanisława Witkiewicza, ojca artysty, Witkacy namalował około 1913 roku. Obraz pokazuje z bliska głowę starszego mężczyzny z siwą brodą i wąsami, patrzącego prosto na widza. Należy do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem.
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939), Portret ojca (ok. 1913) · Muzeum Tatrzańskie, Zakopane.
Kim był Stanisław Witkiewicz?
Stanisław Witkiewicz (1851–1915) był malarzem, krytykiem sztuki i pisarzem. W Warszawie zasłynął cyklem artykułów drukowanych od 1884 roku w tygodniku „Wędrowiec”, wydanych potem jako książka „Sztuka i krytyka u nas” (1891). Bronił w nich realizmu i zasady, że w sztuce liczy się nie co, ale jak. Ostro atakował przeciwników, m.in. krytyka Henryka Struvego, a także malarstwo Jana Matejki.
W 1890 roku przeniósł się z rodziną do Zakopanego. Tam stworzył styl zakopiański, oparty na sztuce i architekturze Podhala. Dom Witkiewiczów odwiedzali m.in. Henryk Sienkiewicz, Stefan Żeromski, Jacek Malczewski i Helena Modrzejewska. W 1908 roku wyjechał na kurację do Lovranu nad Adriatykiem, skąd już nie wrócił. Zmarł w 1915 roku.
DziełoPortret ojca (ok. 1913) Portret Stanisława Witkiewicza
Technikaolej na płótnie
Gdzie jest oryginałMuzeum Tatrzańskie, Zakopane
Ojciec i syn: nauczyciel i przeciwnik
Ojciec był pierwszym nauczycielem Witkacego. Chłopiec nie chodził do szkoły, uczył się w domu, a rysował i malował od najmłodszych lat, zachęcany przez ojca. Katalog Muzeum Tatrzańskiego opisuje ojca jako autorytet, ale też antagonistę syna.
Ich relacja była trudna i do dziś budzi spory. Listy ojca do syna wydano w 1969 roku jako „Listy do syna”. Jedni widzą w nich nadopiekuńczość i apodyktyczność ojca, który zasypywał jedynaka radami i nakazami, inni bezradność rodzica. Z czasem ojciec próbował zrozumieć fantastyczne kompozycje syna, które nazywał „potworami”, i doradzał mu spróbować litografii.
Co przedstawia obraz?
Kadr jest bardzo bliski: głowa i ramiona wypełniają prawie całe płótno. Ojciec patrzy prosto na widza spod gęstych, ściągniętych brwi. Ma ciemne, siwiejące włosy, duże siwe wąsy i brodę. Na ramionach widać ciemne futrzane obszycie, a pod szyją biały kołnierzyk. Tło jest ciepłe, ochrowe.
To portret realistyczny, bez deformacji znanych z późniejszych prac Witkacego. Twarz jest namalowana ciepłymi, mocnymi barwami, z oliwkowymi cieniami i wyraźnym modelunkiem. Katalog Muzeum Tatrzańskiego datuje obraz na około 1913 rok, czyli na czas, gdy ojciec przebywał już w Lovranie.
Gdzie można zobaczyć portret ojca?
Obraz należy do Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, które ma ponad 90 prac Witkacego, trzecią co do wielkości kolekcję w Polsce. Zbiór zaczął się w 1957 roku od portretu Stanisława Witkiewicza, który muzeum podarowała kuzynka artysty, Maria Witkiewiczówna, razem z rodzinnym archiwum. Katalog nie precyzuje, o który z portretów chodzi.
Inny wizerunek ojca, rysunek węglem z 1907 roku, ma Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.
