Caspar David Friedrich – Cmentarz w śniegu

Jak powstał „Cmentarz klasztorny w śniegu”?

Friedrich pracował nad tym wielkoformatowym obrazem między 1817 a 1819 rokiem. Postęp prac opisał jego przyjaciel Carl Gustav Carus w liście z 3 maja 1819 roku. Pisał, że Friedrich ma już „duży cmentarz w zimie” prawie gotowy. Nazwał obraz imponującym, chwalił prawdziwość dębowych „szkieletów”, ale dodał, że całość wygląda nieco barokowo i architektonicznie.

Ruina kościoła była inspirowana opactwem w Eldenie, w rodzinnych stronach malarza na Pomorzu. Ruiny Eldeny pojawiają się w kilku obrazach Friedricha, m.in. w „Opactwie w dębowym lesie”, pokazanym w Berlinie w 1810 roku.

Co przedstawia obraz?

Środek kompozycji zajmuje wysoka, ostrołukowa ściana ruiny gotyckiej świątyni. Przed nią widać grupę mnichów, którzy odprowadzają zmarłego współbrata na miejsce spoczynku. Wokół stoją stare, bezlistne dęby o sękatych gałęziach. Na śniegu widać krzyże i nagrobki.

Historyk sztuki Paul Ortwin Rave uważał ten obraz za jeden z najważniejszych w niemieckim romantyzmie. Opisywał ruinę jako pomnik dawnej głębokiej wiary, a połączenie zaśnieżonych grobów, nagich drzew i strzelistej budowli porównywał do chorału i dźwięku organów.

Co stało się z oryginałem?

Od 1826 roku obraz należał do kolekcji berlińskiego wydawcy Georga Andreasa Reimera, który zbierał prace Friedricha. Od 1856 roku był własnością Carla Gropiusa w Berlinie. W 1912 roku konsul generalny Paul Freiherr von Merling podarował go berlińskiej Nationalgalerie. Od 1945 roku obraz figuruje jako strata wojenna i jego los jest nieznany.

Zachowała się natomiast wysokiej klasy kopia z XIX wieku, wykonana z oryginału w tym samym formacie. Nie wiadomo, kto ją namalował, kiedy dokładnie i na czyje zamówienie. Kopista zaskakująco blisko oddał sposób malowania Friedricha w drzewach, postaciach mnichów i architekturze, mniej udane są partie nieba. Jedyna znana barwna reprodukcja oryginału, z 1937 roku, pozwala przypuszczać, że kopia dobrze oddaje jego kolorystykę.

Gdzie można zobaczyć ten obraz dzisiaj?

Kopia należy do zbiorów Alte Nationalgalerie w Berlinie (nr inwentarza NG 6/15). To olej na płótnie o wymiarach 120 × 173 cm. Oryginału nie można dziś zobaczyć, znamy go tylko z kopii i dawnych reprodukcji.