Caspar David Friedrich – Wędrowiec nad morzem mgły
Romantyzm niemiecki · ok. 1817–1818
Wędrowiec nad morzem mgły – Der Wanderer über dem Nebelmeer (ok. 1817)
Caspar David Friedrich namalował „Wędrowca nad morzem mgły” około 1817–1818 roku. Obraz przedstawia mężczyznę stojącego tyłem na skalnym szczycie nad doliną wypełnioną mgłą. Oryginał wisi w Hamburger Kunsthalle w Hamburgu.
Caspar David Friedrich (1774–1840), Wędrowiec nad morzem mgły (ok. 1817) · Hamburger Kunsthalle, Hamburg.
Kiedy powstał „Wędrowiec nad morzem mgły”?
Obraz nie jest ani sygnowany, ani datowany, dlatego jego datę ustalano na podstawie stylu i szkiców. Ludwig Grote w 1950 roku proponował rok 1815, Helmut Börsch-Supan w 1973 roku wskazał „najpewniej około 1818”. Hamburger Kunsthalle podaje dziś datę „około 1817” i zaznacza, że nie jest ona pewna.
Wczesne losy obrazu są nieznane. Płótno pojawiło się dopiero przed 1939 rokiem w berlińskiej galerii Wilhelma Augusta Luza. W 1938 roku historyk sztuki Karl Wilhelm Jähnig potwierdził na piśmie, że uważa je za dzieło Friedricha. Pierwszą publikację z barwną reprodukcją przygotował Ludwig Grote w 1950 roku.
ArtystaCaspar David Friedrich (1774–1840)
DziełoWędrowiec nad morzem mgły (ok. 1817) Der Wanderer über dem Nebelmeer
Technikaolej na płótnie, 94,8 × 74,8 cm
Gdzie jest oryginałHamburger Kunsthalle, Hamburg
Co przedstawia obraz i skąd pochodzi krajobraz?
Na pierwszym planie stoi mężczyzna w ciemnym surducie, z laską w dłoni, odwrócony plecami do widza. Patrzy na morze mgły, z którego wyłaniają się skalne grzbiety i drzewa, a w oddali góry. To jeden z niewielu obrazów Friedricha w formacie pionowym. Malarz rzadko umieszczał tak dużą pojedynczą postać w samym środku kompozycji.
Krajobraz nie jest jednym widokiem. Friedrich złożył go w pracowni z rysunków wykonanych w Szwajcarii Saksońskiej i w Czechach. Skała, na której stoi wędrowiec, pochodzi z okolic góry Kaiserkrone. Po lewej widać skały Gamrig koło Rathen, po prawej Zirkelstein, a w tle stożkową górę, Rosenberg lub Kaltenberg. Wykorzystał przy tym szkice z lat 1808 i 1813.
Kim jest wędrowiec i jak interpretuje się obraz?
Tożsamości mężczyzny nie ustalono. Według notatki Jähniga poprzedni właściciel przekazał galerii informację, że to „pan von Brincken”, wysoki saski urzędnik leśny. Takiej osoby nie udało się jednak odnaleźć w dokumentach i to tylko jedna z hipotez. Niektórzy widzą w postaci autoportret malarza. Hamburger Kunsthalle podkreśla, że nie ma wiarygodnych przesłanek, by kogokolwiek zidentyfikować.
Postać odwrócona tyłem, tzw. Rückenfigur, często pojawia się u Friedricha, a wędrowiec jest najbardziej znanym jej przykładem. Muzeum zwraca uwagę, że widz nie widzi tego, na co patrzy mężczyzna. Zamiast samego krajobrazu ogląda kogoś, kto ogląda. Według tej interpretacji obraz jest przede wszystkim refleksją nad patrzeniem. Strój bohatera wskazuje na mieszkańca miasta, który wyszedł w góry, by przeżyć widok natury.
Jak obraz trafił do Hamburga i gdzie go zobaczyć?
Po Luzie obraz należał do kolekcji Ernsta Henkego w Essen, a później do prywatnych zbiorów w Westfalii. Po raz pierwszy pokazano go publicznie w 1959 roku w londyńskiej Tate Gallery, jako wypożyczenie z kolekcji prywatnej. W grudniu 1970 roku kupiła go fundacja wspierająca hamburskie zbiory sztuki, za 600 000 marek.
Dziś obraz wisi w Hamburger Kunsthalle jako stały depozyt Stiftung Hamburger Kunstsammlungen (nr inwentarza HK-5161). To olej na płótnie o wymiarach 94,8 × 74,8 cm, wystawiony w galerii sztuki XIX wieku.
