Opactwo w dębowym lesie – Abtei im Eichwald (1809–1810)
Caspar David Friedrich namalował „Opactwo w dębowym lesie” w latach 1809–1810. Obraz pokazuje kondukt mnichów niosących trumnę do ruin gotyckiego kościoła, otoczonych bezlistnymi dębami. Oryginał wisi w Alte Nationalgalerie w Berlinie, obok „Mnicha nad morzem”.
Caspar David Friedrich (1774–1840), Opactwo w dębowym lesie (1809–1810) · Alte Nationalgalerie, Berlin.
Jak powstało „Opactwo w dębowym lesie”?
Friedrich prawdopodobnie zaczął pracę nad obrazem w czerwcu 1809 roku, po pobycie na Rugii i w Neubrandenburgu. Malował w swojej pracowni w Dreźnie. Nie pracował w plenerze, tylko składał kompozycję ze swobodnych szkiców rysowanych wcześniej z natury.
Wzorem dla ruin były studia ruin klasztoru Eldena koło Greifswaldu, które artysta rysował wcześniej. Na obrazie nie ma jednak wiernego widoku tego miejsca. Ruina, drzewa i cmentarz zostały ułożone w nową, wymyśloną scenę.
Obraz powstawał w okresie pierwszego publicznego sukcesu Friedricha, krótko po głośnym sporze wokół „Ołtarza z Tetschen”. 24 września 1810 roku, tuż przed wystawą, opisał niemal ukończone płótno Carl Friedrich Frommann.
ArtystaCaspar David Friedrich (1774–1840)
DziełoOpactwo w dębowym lesie (1809–1810) Abtei im Eichwald
Technikaolej na płótnie, 110 × 171 cm
Gdzie jest oryginałAlte Nationalgalerie, Berlin
Co dokładnie widać na obrazie?
W centrum stoi fragment fasady gotyckiego kościoła z wysokim oknem bez szyb. Wokół rosną stare, bezlistne dęby o poskręcanych gałęziach. Do bramy ruin zmierza procesja mnichów, część z nich niesie trumnę. Drogę oświetlają dwie świece.
Na pierwszym planie, w śniegu, widać świeżo wykopany grób i kilka ledwie widocznych krzyży. Dolna jedna trzecia obrazu tonie w mroku. Światło zachodzącego słońca dociera tylko do najwyższych partii ruin i czubków drzew. Na niebie widnieje sierp księżyca.
Konserwatorzy z Berlina ustalili, że Friedrich malował na cienkim, kilkakrotnie gruntowanym płótnie i kładł tylko jedną lub dwie bardzo cienkie warstwy farby. Dlatego obraz jest szczególnie wrażliwy na uszkodzenia.
Jak interpretuje się ten obraz?
Motyw pogrzebu i cmentarza pojawia się u Friedricha często. Grób lub cmentarz występuje w ponad dwudziestu jego pracach. Obraz bywa odczytywany jako zestawienie trwałej natury z przemijającymi dziełami człowieka.
Historyk sztuki Albert Boime zwrócił uwagę na kontekst polityczny. Klasztor Eldena zniszczyli w czasie wojny trzydziestoletniej Szwedzi, a cegły z ruin posłużyły później do budowy umocnień. W czasach Friedricha francuscy okupanci zamieniali kościoły w Greifswaldzie na koszary. Według Boime’a pogrzeb na obrazie można czytać jako pogrzeb niemieckich nadziei na odrodzenie.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz pokazano po raz pierwszy na wystawie Pruskiej Akademii Sztuk w Berlinie w 1810 roku, razem z „Mnichem nad morzem”. Na prośbę Friedricha „Opactwo” zawieszono pod „Mnichem”. Po wystawie oba obrazy kupił król Prus Fryderyk Wilhelm III.
Dziś para wisi obok siebie w Alte Nationalgalerie w Berlinie. W latach 2013–2016 oba płótna przeszły konserwację, sfinansowaną przez Fundację Alfrieda Kruppa von Bohlen und Halbach. Po jej zakończeniu muzeum pokazało je na wystawie „Der Mönch ist zurück” (22 stycznia – 24 lipca 2016).
