Caspar David Friedrich namalował „Morze lodu” w latach 1823–1824. Obraz pokazuje spiętrzone kry lodowe, pod którymi znika wrak statku. Oryginał należy do Hamburger Kunsthalle w Hamburgu.
Caspar David Friedrich (1774–1840), Morze lodu (1823–1824) · Hamburger Kunsthalle, Hamburg.
Skąd Friedrich wziął pomysł na „Morze lodu”?
Zimą 1820/1821 Łaba pod Dreznem zamarzła, a w styczniu 1821 roku lód na rzece zaczął pękać. Friedrich namalował wtedy szkice olejne kier, część z nich na skrawkach płótna. Te studia kupił w 1906 roku dla Hamburger Kunsthalle jej dyrektor Alfred Lichtwark.
Wrak na obrazie mógł nawiązywać do wypraw arktycznych. Böttiger w relacji z 1825 roku nazwał statek „Griper”. Tak nazywał się jeden z dwóch okrętów wyprawy Williama Edwarda Parry’ego z lat 1819–1820. Wolfgang Stechow uważał, że Friedrich znał relację Parry’ego. Inni badacze, m.in. Helmut Börsch-Supan, wątpili w bezpośredni związek i wskazywali inne możliwe źródła, np. panoramy wypraw polarnych pokazywane w Dreźnie i Pradze.
ArtystaCaspar David Friedrich (1774–1840)
DziełoMorze lodu (1823–1824) Das Eismeer
Technikaolej na płótnie, 96,7 × 126,9 cm
Gdzie jest oryginałHamburger Kunsthalle, Hamburg
Co przedstawia obraz?
Na pierwszym planie leżą płaskie, połamane płyty lodu. Nad nimi wznosi się piramida ostrych, ukośnie ustawionych kier. Po prawej stronie, częściowo przygnieciony lodem, widać kadłub statku. W głębi rozciąga się zamarznięte morze z kolejnymi górami lodu, a nad nim jasne, chłodne niebo.
W kompozycji nie ma żadnego człowieka. Głównym tematem jest siła natury, która zmiażdżyła ludzkie dzieło. Albert Boime czytał obraz jako krytykę ludzkiej pychy. Uwięziony statek bywa też interpretowany jako komentarz do politycznego zamrożenia Niemiec.
Czy „Morze lodu” to „Rozbita nadzieja”?
Nie. W 1822 roku Friedrich pokazał inny obraz, ze statkiem rozbitym u wybrzeży Grenlandii. Statek nosił na nim nazwę „Hoffnung”, czyli „Nadzieja”. Ten obraz zaginął po 1868 roku. Jego tytuł mylono z „Morzem lodu”, dlatego obraz z Hamburga przez długi czas nazywano „Die gescheiterte Hoffnung”. Pomyłkę wyjaśnił Wolfgang Stechow w 1965 roku.
Sam obraz z Hamburga miał za życia artysty kilka tytułów. W Pradze w 1824 roku pokazano go jako idealną scenę morza arktycznego, w Dreźnie w tym samym roku jako „Das Eismeer”, a w Berlinie i Hamburgu w 1826 roku jako „Ansicht des Eismeeres”.
Jak przyjęto obraz i gdzie jest dziś?
Współcześni przyjęli obraz chłodno. Krytycy w Pradze i Dreźnie odrzucali ponury temat, a król Prus Fryderyk Wilhelm III wątpił w wierność przedstawienia. Obraz pozostał niesprzedany do śmierci Friedricha w 1840 roku. Docenił go za to rzeźbiarz David d’Angers, który w 1834 roku mówił o „tragedii krajobrazu”.
W 1905 roku obraz kupił dla Hamburger Kunsthalle Alfred Lichtwark i od tego czasu pozostaje w Hamburgu. To olej na płótnie o wymiarach 96,7 × 126,9 cm. Dziś uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł Friedricha. Zainspirował m.in. Paula Nasha, autora obrazu „Totes Meer” z 1941 roku.
