Édouard Manet namalował „Olimpię” w 1863 roku, a publicznie pokazał ją na paryskim Salonie w 1865 roku. Obraz przedstawia nagą kobietę leżącą na łóżku, służącą z bukietem kwiatów i czarnego kota. Oryginał wisi w Musée d'Orsay w Paryżu.
Édouard Manet (1832–1883), Olimpia (1863) · Musée d'Orsay, Paryż.
Jak powstała „Olimpia” i skąd wziął się jej tytuł?
Manet namalował „Olimpię” w 1863 roku, ale pokazał ją dopiero dwa lata później, na Salonie 1865 (w katalogu pod numerem 1428). Tytuł przypisuje się Zacharie'emu Astrucowi, krytykowi i przyjacielowi malarza. W katalogu Salonu obok obrazu umieszczono fragment jego wiersza. W Paryżu lat sześćdziesiątych XIX wieku imię Olimpia kojarzono z prostytutkami, co od początku ustawiało odbiór dzieła.
Układ kompozycji nawiązuje do „Wenus z Urbino” Tycjana (ok. 1534). Ten związek jako pierwszy wprost opisał Léonce Bénédite w 1897 roku. Badacze wskazują też „Maję nagą” Goi oraz tradycję odalisek, znaną m.in. z obrazów Ingres'a. Manet przejął pozę leżącej postaci, ale zmienił znaczenia: śpiącego pieska Tycjana, symbol wierności, zastąpił czarnym kotem, a krzew mirtu, symbol małżeństwa, bukietem ciętych kwiatów.
ArtystaÉdouard Manet (1832–1883)
DziełoOlimpia (1863) Olympia
Technikaolej na płótnie, 130,5 × 191 cm
Gdzie jest oryginałMusée d'Orsay, Paryż
Kto pozował do „Olimpii”?
Do postaci Olimpii pozowała Victorine Meurent (1844–1928), która zaczęła pracować jako modelka w wieku około szesnastu lat. Później sama została malarką, a jej prace pokazywano na Salonie w latach 1876, 1879, 1885 i 1904. Służącą malował z modelki o imieniu Laure. Jej rola była przez dziesięciolecia pomijana i dopiero nowsze badania, m.in. Denise Murrell i Lorraine O'Grady, zajęły się tą postacią na poważnie.
Na obrazie jest kilka drobnych, ale znaczących szczegółów: orchidea we włosach, bransoletka, perłowe kolczyki, czarna aksamitka na szyi i pantofel zsuwający się ze stopy. Kobieta leży na orientalnym szalu. Służąca podaje bukiet owinięty w cienki papier, prawdopodobnie prezent od klienta, którego Olimpia nie zauważa. Jej lewa dłoń spoczywa na łonie w geście, który zamyka dostęp, inaczej niż u Tycjana. Czarny kot w nogach łóżka w tradycji wiąże się z nocą i rozwiązłością.
Dlaczego obraz wywołał skandal na Salonie 1865?
Publiczność i krytyka zareagowały ostro. Obraz nazywano niemoralnym i wulgarnym, jeden z krytyków pisał o „odalisce o żółtym brzuchu”. Antonin Proust wspominał, że płótno trzeba było chronić przed zniszczeniem. W obronie Maneta stanęła niewielka grupa, z Émile'em Zolą na czele, choć Zola skupiał się głównie na walorach formalnych.
Problemem nie była sama nagość, która na Salonie była codziennością. W tym samym 1863 roku Alexandre Cabanel pokazał wyidealizowane „Narodziny Wenus”. Manet potraktował temat aktu inaczej: zamiast bogini namalował współczesną paryżankę, bez idealizacji ciała, patrzącą wprost na widza. Musée d'Orsay opisuje to jako zderzenie tradycji akademickiego aktu z chłodną, prozaiczną rzeczywistością współczesnego tematu.
Jak „Olimpia” trafiła do Luwru, a potem do Musée d'Orsay?
Po śmierci Maneta w 1883 roku obraz pozostał u wdowy, Suzanne Manet. W 1888 roku John Singer Sargent powiadomił Claude'a Moneta, że ma ona kłopoty finansowe i może sprzedać płótno za granicę. Monet zorganizował publiczną zbiórkę, by kupić obraz dla państwa. Wdowa żądała 20 000 franków. Do listopada 1889 roku zebrano około 18 559 franków; sam Monet wpłacił 1000, a największą sumę, 2000 franków, dała Winnaretta Singer. Zola odmówił udziału.
7 lutego 1890 roku Monet przekazał ministrowi list darowizny z listą ofiarodawców i warunkiem, że obraz będzie wystawiany. W marcu 1890 roku Suzanne Manet sprzedała płótno za 19 415 franków i „Olimpia” trafiła do Musée du Luxembourg. W 1907 roku, na polecenie premiera Georges'a Clemenceau, przeniesiono ją do Luwru. W 1947 roku trafiła do Galerie du Jeu de Paume, a w 1986 roku do nowo otwartego Musée d'Orsay, gdzie wisi do dziś (nr inw. RF 644). W 2013 roku obraz pokazano w Wenecji obok „Wenus z Urbino” Tycjana, a w latach 2023–2024 w nowojorskim Met na wystawie „Manet/Degas”.
