Édouard Manet – Olimpia

Victorine Meurent na jedwabnym łożu i czarny kot

Namalowana w 1863 roku, a wystawiona dopiero dwa lata później na Salonie 1865 roku, „Olimpia” była bezpośrednim wyzwaniem rzuconym hipokryzji mieszczańskiego Paryża epoki Drugiego Cesarstwa. Imię „Olimpia” było wówczas powszechnym pseudonimem luksusowych paryskich kurtyzan (tzw. demi-mondaines), znanym m.in. z „Damy kameliowej” Aleksandra Dumasa syna.

Do obrazu ponownie pozowała Victorine Meurent. Spoczywa nago na szezlongu przykrytym białym prześcieradłem i orientalnym szalem ze złotymi frędzlami. Jej ciało nie ma nic z pulchnych, zmysłowych kształtów klasycznych bogiń – jest szczupłe, blade, wręcz kanciaste. Ma na sobie jedynie czarną aksamitkę z perłą na szyi, orientalne pantofelki zsuwające się ze stóp oraz storczyk wpięty we włosy – atrybuty współczesnego luksusu i erotyki.

Po prawej stronie czarnoskóra służąca (modelka Laure) przynosi wielki bukiet świeżych kwiatów – zapewne podarunek od majętnego wielbiciela czekającego w przedpokoju. U stóp Olimpii pręży grzbiet czarny kot o świecących oczach – w tradycji malarskiej przeciwieństwo wiernego psa i czytelny symbol zmysłowości, niezależności i rozwiązłości.

Wenus z Urbino odarta ze złudzeń: Płaskie światło i chłód

Układ kompozycyjny „Olimpii” to jawna parafraza słynnej renesansowej „Wenus z Urbino” Tycjana z florenckiej Galerii Uffizi, którą Manet kopiował w młodości. Jednak o ile bogini Tycjana emanowała ciepłym, złotym blaskiem i zachęcała widza łagodnym uśmiechem, o tyle Olimpia Maneta jest chłodna, zdystansowana i w pełni kontroluje sytuację.

Jej wzrok jest nieruchomy, bezczelny i pozbawiony cienia uległości. Lewa dłoń mocno i zdecydowanie przykrywa łono, nie pozwalając na intruzywne spojrzenia. Manet zastosował tu brutalnie bezpośrednie, frontalne oświetlenie, które spłaszczyło modelunek ciała – krytycy szydzili, że „Olimpia wygląda jak dama z kart do gry świeżo wyjęta z kąpieli”. Ten brak tradycyjnych półcieni był jednak świadomym manifestem nowoczesnej formy.

Niekwestionowany triumf w Musée d'Orsay

Dziś „Olimpia” wisi naprzeciwko „Śniadania na trawie” w Musée d'Orsay w Paryżu, stanowiąc jeden z najbardziej obleganych i analizowanych punktów galerii. Obraz ten stał się ikoną feminizmu, studiów nad tożsamością i historii kultury.

Śmiałość Maneta w ukazaniu kobiety jako suwerennego podmiotu, a nie przedmiotu męskich fantazji, na zawsze zmieniła europejską wyobraźnię. Olimpia nie prosi o akceptację – to ona patrzy na nas i osądza nasz świat.