Śniadanie na trawie – Le Déjeuner sur l'herbe (1863)
Édouard Manet namalował „Śniadanie na trawie” w 1863 roku. Obraz pokazuje nagą kobietę i dwóch ubranych mężczyzn na leśnej polanie, a w głębi kobietę kąpiącą się w strumieniu. Oryginał należy do Musée d'Orsay w Paryżu.
Édouard Manet (1832–1883), Śniadanie na trawie (1863) · Musée d'Orsay, Paryż.
Dlaczego „Śniadanie na trawie” trafiło na Salon Odrzuconych?
W 1863 roku jury oficjalnego Salonu w Paryżu odrzuciło obraz. Tego samego roku prace niezakwalifikowane pokazano na osobnej wystawie, nazwanej Salonem Odrzuconych. Według źródeł z epoki zorganizowano ją decyzją cesarza. Manet wystawił tam płótno pod numerem 363 i pod tytułem „Kąpiel” („Le Bain”).
Musée d'Orsay pisze, że obraz stał się główną atrakcją tej wystawy i wywołał zarówno śmiech, jak i skandal. Krytycy zarzucali Manetowi ostre przejścia między światłem a cieniem zamiast łagodnego modelunku. Sam malarz żartobliwie nazywał obraz „La Partie carrée”, czyli spotkaniem dwóch par. Obecny tytuł nadał mu w 1867 roku.
ArtystaÉdouard Manet (1832–1883)
DziełoŚniadanie na trawie (1863) Le Déjeuner sur l'herbe
Technikaolej na płótnie, 207 × 265 cm
Gdzie jest oryginałMusée d'Orsay, Paryż
Co przedstawia obraz i kto do niego pozował?
Na pierwszym planie siedzą trzy postacie: naga kobieta, która patrzy wprost na widza, i dwóch mężczyzn we współczesnych strojach, zajętych rozmową. Obok leżą zrzucone ubrania, koszyk z owocami i okrągły bochenek chleba. W głębi, w strumieniu, kąpie się kobieta w lekkiej koszuli. Jest namalowana w znacznie mniejszej skali niż postacie z przodu. Drzewa w tle są potraktowane szkicowo i nie tworzą głębokiej perspektywy.
Według Musée d'Orsay do obrazu pozowali Victorine Meurent, ulubiona modelka Maneta, jego brat Eugène Manet oraz rzeźbiarz Ferdinand Leenhoff, szwagier malarza. Płótno jest duże, ma 207 na 265 cm, i jest sygnowane w lewym dolnym rogu „Ed. Manet, 1863”.
Jakie dawne dzieła zainspirowały Maneta?
Manet świadomie sięgnął do tradycji. Temat pochodzi od „Koncertu wiejskiego” z Luwru, przypisywanego wtedy Giorgionemu, dziś zwykle Tycjanowi. Układ trzech postaci na pierwszym planie wzorowany jest na rycinie Marcantonia Raimondiego według „Sądu Parysa” Rafaela.
Nowe było to, że naga kobieta siedzi wśród mężczyzn w zwykłych, współczesnych ubraniach. Dla takiego układu nie istniało usprawiedliwienie mitologiczne ani alegoryczne. To właśnie zderzenie dawnego wzoru ze współczesnością tak poruszyło publiczność. Musée d'Orsay określa obraz jako wyzwanie rzucone konwencjom i możliwy punkt wyjścia sztuki nowoczesnej.
Jak obraz trafił do Musée d'Orsay?
W 1878 roku płótno kupił od Maneta śpiewak i kolekcjoner Jean-Baptiste Faure. Później należało do marszanda Durand-Ruela, a od 1900 roku do kolekcjonera Étienne'a Moreau-Nélatona. W 1906 roku Moreau-Nélaton podarował obraz państwu francuskiemu. Przydzielono go Luwrowi. Przez kolejne dekady wisiał m.in. w Musée des Arts décoratifs i w Galerie du Jeu de Paume, a w 1986 roku trafił do nowo otwartego Musée d'Orsay (nr inw. RF 1668).
Obraz inspirował kolejnych artystów. Claude Monet namalował w latach 1865–1866 własne „Śniadanie na trawie”, a Pablo Picasso w latach 1949–1962 stworzył na jego podstawie dziesiątki obrazów i rysunków. Mniejsza, wcześniejsza wersja kompozycji Maneta znajduje się w Courtauld Gallery w Londynie.
