Obraz „Kucharz” to tak zwana głowa odwracalna przypisywana Giuseppe Arcimboldowi i datowana na około 1570 rok. W zwykłym ustawieniu widać półmisek z pieczonym mięsem, a po obróceniu o 180 stopni wyłania się z niego twarz mężczyzny. Oryginał należy do Nationalmuseum w Sztokholmie.
Giuseppe Arcimboldo (1526–1593), Kucharz (ok. 1570) · Nationalmuseum, Sztokholm.
Czym jest obraz odwracalny?
Giuseppe Arcimboldo zasłynął głowami złożonymi z roślin, zwierząt i przedmiotów. Osobną grupę w jego dorobku tworzą obrazy odwracalne. Można je oglądać w dwóch położeniach: w jednym widać martwą naturę, w drugim, po obróceniu deski do góry nogami, portret.
Arcimboldo przez ponad dwadzieścia lat pracował dla Habsburgów i wrócił do Włoch w 1587 roku. „Kucharz” datowany jest na około 1570 rok, czyli na okres jego służby na dworze cesarskim. Okoliczności powstania obrazu ani jego pierwszy właściciel nie są znane.
ArtystaGiuseppe Arcimboldo (1526–1593)
DziełoKucharz (ok. 1570) Il cuoco (szw. Kocken)
Technikaolej na drewnie, 52,5 × 41 cm
Gdzie jest oryginałNationalmuseum, Sztokholm
Co przedstawia „Kucharz”?
W pozycji wyjściowej obraz jest martwą naturą: na srebrnym półmisku leżą pieczone prosię i drób. Po odwróceniu ta sama kompozycja staje się głową mężczyzny. Półmisek zamienia się w szerokie nakrycie głowy przybrane zieleniną i plasterkiem cytryny, mały ptak tworzy nos, a zakręcony ogonek prosięcia układa się we włosy.
Każdy element musi być czytelny w obu ustawieniach. Mięso nadal wygląda jak mięso, a jednocześnie buduje rysy twarzy. Na tym podwójnym odczytaniu opiera się cały efekt obrazu.
Czy „Kucharza” na pewno namalował Arcimboldo?
Nationalmuseum w Sztokholmie kataloguje obraz jako dzieło Giuseppe Arcimbolda. Atrybucja nie jest jednak bezsporna. Angielska Wikipedia, powołując się na tekst Gérarda-Georges'a Lemaire'a z 2007 roku, podaje, że autorstwo Arcimbolda bywa kwestionowane. Dlatego ostrożniej jest mówić o obrazie przypisywanym temu malarzowi.
Podobny mechanizm odwracania Arcimboldo zastosował w „Ogrodniku” z muzeum w Cremonie i w „Koszu owoców”. Wikipedia wymienia te trzy obrazy jako prace oparte na tym samym efekcie.
Gdzie jest oryginał „Kucharza”?
Obraz należy do Nationalmuseum w Sztokholmie (numer inwentarzowy NM 6897). Muzeum otrzymało go w 1993 roku w darze od stowarzyszenia przyjaciół muzeum (Nationalmusei Vänner). Wcześniejsza historia obrazu nie jest podana w katalogu muzeum.
