Wertumnus (portret cesarza Rudolfa II) – Vertumnus (ok. 1590–1591)
Giuseppe Arcimboldo namalował „Wertumnusa” około 1590–1591 roku. To portret cesarza Rudolfa II jako rzymskiego boga pór roku, z twarzą ułożoną z owoców, warzyw i kwiatów. Obraz jest w zamku Skokloster w Szwecji.
Giuseppe Arcimboldo (1526–1593), Wertumnus (portret cesarza Rudolfa II) (ok. 1590–1591) · Zamek Skokloster, Szwecja.
Kim był Wertumnus i dlaczego cesarz przybrał jego postać?
Wertumnus to rzymski bóg pór roku i przemiany, który mógł przybierać różne postacie. Opowieść o nim, w tym o zalotach do bogini sadów Pomony, rozsławiły „Metamorfozy” Owidiusza. Arcimboldo przedstawił w tej roli cesarza Rudolfa II (1552–1612), swojego dawnego chlebodawcę.
Artysta od 1587 roku mieszkał już z powrotem we Włoszech, ale nadal pracował dla Habsburgów. Według zamku Skokloster obraz trafił do cesarza razem z objaśniającym wierszem przyjaciela malarza, pisarza Gregoria Comaniniego. W przekładzie przytaczanym przez Skokloster pada w nim zdanie, że istnieje brzydota piękniejsza od wszelkiego piękna.
ArtystaGiuseppe Arcimboldo (1526–1593)
DziełoWertumnus (portret cesarza Rudolfa II) (ok. 1590–1591) Vertumnus
Technikaolej na desce, ok. 70 × 58 cm
Gdzie jest oryginałZamek Skokloster, Szwecja
Z jakich owoców i warzyw złożony jest portret?
Portret łączy rośliny ze wszystkich pór roku. Nos jest gruszką, policzki jabłkami, usta wiśniami, a wąsy to dwa strąki. Brodę tworzy kolczasta łupina kasztana. Czoło to dynia, a włosy układają się z winogron, kłosów pszenicy, śliwek i gruszek. Uchem jest kolba kukurydzy, rośliny z Nowego Świata.
Szyję i tors budują dynie, cebule i liście kapusty. Na piersi leży bukiet kwiatów, m.in. biała lilia i róże, a obok czerwone strąki papryki. Wikipedia wymienia też groch, fasolę, karczochy, figi, morwy, granaty i oliwki.
Żart czy polityczna alegoria?
Współcześni Arcimbolda określali „Wertumnusa” jako „scherzo”, czyli żart. Badacze widzą w „Wertumnusie” także przesłanie polityczne. Rośliny ze wszystkich pór roku i z różnych części świata, w tym kukurydza z Ameryki, miały pokazywać władzę cesarza nad naturą i harmonię jego panowania.
Pierwsze „głowy złożone” Arcimboldo podarował cesarzowi Maksymilianowi II, ojcu Rudolfa, już w Nowy Rok 1569. Współcześni bardzo je cenili, a Rudolf II był kolejnym mecenasem artysty z dynastii Habsburgów.
Jak obraz trafił do Szwecji?
W 1648 roku, pod koniec wojny trzydziestoletniej, wojska szwedzkie pod dowództwem Hansa Christopha von Königsmarcka zajęły zamek na Hradczanach w Pradze i wywiozły zbiory cesarskie. Na liście transportowej Königsmarcka obraz figuruje pod numerem 351 jako „twarz z owoców”. Łupy trafiły do królowej Krystyny. Obraz znalazł się potem w spisie majątku Pera Brahego Młodszego i wisiał na zamku Bogesund.
Do zamku Skokloster przeniósł go między 1828 a 1845 rokiem Magnus Brahe. Zawisł w bibliotece obok innego obrazu Arcimbolda, „Bibliotekarza”. Pod koniec XIX wieku historyk sztuki Olof Granberg uznał oba za słabe artystycznie, choć ciekawe kulturowo. Sytuacja zmieniła się w 1987 roku, gdy Pontus Hultén pokazał obraz na wystawie „Effetto Arcimboldo” w Palazzo Grassi w Wenecji.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Wertumnus (portret cesarza Rudolfa II)”?
