Ogrodnik (Warzywa w misie) – L'Ortolano (Scherzo di ortaggi) (1587–1590)
Giuseppe Arcimboldo namalował „Ogrodnika”, znanego też jako „Warzywa w misie”, prawdopodobnie między 1587 a 1590 rokiem. To mały obraz odwracalny: misa z warzywami po obróceniu o 180 stopni staje się twarzą wieśniaka. Oryginał należy do Museo Civico Ala Ponzone w Cremonie.
Giuseppe Arcimboldo (1526–1593), Ogrodnik (Warzywa w misie) (1587–1590) · Museo Civico Ala Ponzone, Cremona.
Kiedy i gdzie powstał „Ogrodnik”?
Arcimboldo służył Habsburgom w Wiedniu i Pradze, a w 1587 roku wrócił do Włoch. Katalog dóbr kultury Lombardii datuje „Ogrodnika” na lata 1587–1590 na podstawie analizy stylu. Obraz powstał więc już po powrocie artysty do Włoch, gdy nadal malował dla Habsburgów.
Przez długi czas obraz pozostawał anonimowy. Dopiero w 1951 roku historyk sztuki Alfredo Puerari ogłosił, że jest to dzieło Arcimbolda. Odkrycie miało znaczenie, bo potwierdzało, że malarz rzeczywiście tworzył głowy odwracalne, o których wspominały źródła z czasów cesarza Rudolfa II.
ArtystaGiuseppe Arcimboldo (1526–1593)
DziełoOgrodnik (Warzywa w misie) (1587–1590) L'Ortolano (Scherzo di ortaggi)
Technikaolej na desce, 35,8 × 24,2 cm
Gdzie jest oryginałMuseo Civico Ala Ponzone, Cremona
Co widać na obrazie w obu ustawieniach?
W pozycji wyjściowej to martwa natura: ciemna misa wypełniona warzywami i darami ogrodu. Katalog lombardzki wymienia wśród nich cebulę, rzepę, chrzan, grzyby, kasztany w kolczastych łupinach, orzechy i korzenie zwane radici di Soncino.
Po obróceniu obrazu misa staje się kapeluszem, a warzywa tworzą pucołowatą twarz wieśniaka. Muzeum w Cremonie opisuje ją jako dziwaczną i pyzatą. Duża cebula zamienia się w policzek. Obraz jest mały, ma zaledwie 35,8 × 24,2 cm i jest malowany olejem na desce.
Jak interpretuje się „Ogrodnika”?
Katalog lombardzki zalicza obraz do malarstwa kapryśnego, określanego jako rabisch. Muzeum w Cremonie zwraca uwagę na cechy bliskie sztuce północnej oraz na związki z alchemią i z „Phytognomonicą” Giovana Battisty Della Porty. Della Porta uważał, że rośliny mogą leczyć te części ciała, do których są podobne kształtem.
Badania techniczne pokazały też, jak malarz pracował. Reflektografia wykonana przez Mario Lazzariego ujawniła wcześniejszą wersję kompozycji, w której misa i warzywa były ułożone inaczej. Te same badania wykluczyły, że znaki na misie są podpisem „Arcimboldus”, jak wcześniej przypuszczano.
Angielska Wikipedia przytacza też odczytanie, według którego twarz ogrodnika można interpretować jako wizerunek Priapa, starożytnego boga płodności i opiekuna ogrodów.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Obraz trafił do zbiorów Cremony w 1842 roku z zapisem markiza Giuseppe Sigismonda Ala Ponzone. Na co dzień wisi w sali XVI wieku Museo Civico Ala Ponzone.
W tym czasie nie ma go w Cremonie.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Ogrodnik (Warzywa w misie)”?
