Giuseppe Arcimboldo namalował „Ogień” w 1566 roku jako część cyklu „Cztery żywioły” dla cesarza Maksymiliana II. Głowa w profilu składa się z płonących polan, świec, krzesiwa i broni palnej. Oryginał znajduje się w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
Giuseppe Arcimboldo (1526–1593), Ogień (1566) · Kunsthistorisches Museum, Wiedeń.
Dla kogo powstał cykl „Cztery żywioły”?
Arcimboldo przyjechał do Wiednia w 1562 roku, na dwór cesarza Ferdynanda I, gdzie malował portrety rodziny cesarskiej. W 1564 roku Maksymilian II mianował go malarzem nadwornym. Dla niego powstały dwa najsłynniejsze cykle artysty: „Cztery pory roku” (1563) i „Cztery żywioły” (do 1566 roku). Oba cykle wręczono cesarzowi w Nowy Rok 1569.
Każdy z czterech żywiołów to głowa w profilu zbudowana z rzeczy, które do niego należą: „Powietrze” z ptaków, „Woda” ze stworzeń morskich, „Ziemia” ze zwierząt lądowych, a „Ogień” z płomieni i wszystkiego, co płonie lub strzela. Kunsthistorisches Museum zestawia je z porami roku: „Ogień” odpowiada „Latu”, „Woda” „Zimie”, „Powietrze” „Wiośnie”, a „Ziemia” „Jesieni”. Oba cykle czyta się jako pochwałę cesarza, który panuje nad żywiołami i porami roku i wyprowadza ład z chaosu.
ArtystaGiuseppe Arcimboldo (1526–1593)
DziełoOgień (1566) Ignis (Fire)
Technikaolej na desce lipowej, 66,5 × 51 cm
Gdzie jest oryginałKunsthistorisches Museum, Wiedeń
Z czego zbudowana jest głowa „Ognia”?
Włosy to płonące polana i rozżarzone drewno, nad którymi unoszą się jasne płomienie. Nos i ucho tworzą elementy krzesiwa, czyli stal i krzemień. Wśród składników są też świece i lampa. Tułów składa się z broni palnej, a u dołu widać dwie duże lufy armatnie, które odnoszą się do wojen Habsburgów z Turkami. Całość namalowano na ciemnym tle, które podkreśla blask ognia.
Na piersi postaci wisi łańcuch Orderu Złotego Runa, a na nim medalion z dwugłowym orłem, herbem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Według Kunsthistorisches Museum to właśnie te dwa elementy najwyraźniej wskazują na Maksymiliana II jako adresata obrazu. Dzieło jest sygnowane w prawym dolnym rogu, a na odwrocie nosi napis „IGNIS 1566”. Namalowano je na desce lipowej o wymiarach 66,5 × 51 cm.
Co oznacza ogień w tym obrazie?
Składniki głowy to ogień, jakim posługuje się człowiek: światło świec i lampy, iskra krzesiwa, płonące drewno oraz ogień broni palnej i armat. Zestawienie z cesarskimi insygniami, Orderem Złotego Runa i dwugłowym orłem, zamienia alegorię żywiołu w obraz władzy. Muzeum wskazuje te insygnia jako odniesienie do Maksymiliana II, a cykl żywiołów odczytuje się jako pochwałę cesarza panującego nad żywiołami.
Z czterech żywiołów do dziś w zbiorach publicznych są tylko dwa: „Ogień” i „Woda”, oba w Wiedniu. „Powietrze” znane jest z kopii w kolekcji prywatnej, a „Ziemia” znajduje się w prywatnej kolekcji w Austrii. Dlatego „Ogień” jest jednym z nielicznych obrazów cyklu, które można oglądać w muzeum.
Losy obrazu: ze skarbca Rudolfa II do galerii malarstwa
Według karty muzealnej obraz powstał prawdopodobnie dla Maksymiliana II, a następnie trafił do skarbca cesarza Rudolfa II, którego malarzem nadwornym Arcimboldo został w 1575 roku. W 1748 roku dzieło odnotowano w skarbcu wiedeńskim, a od 1830 roku znajduje się w cesarskiej galerii obrazów, dziś Gemäldegalerie Kunsthistorisches Museum (nr inw. 1585).
Arcimboldo w 1587 roku wrócił za zgodą Rudolfa II do rodzinnego Mediolanu, gdzie zmarł 11 lipca 1593 roku. Z Mediolanu wysłał cesarzowi jeszcze słynny portret „Wertumnus” (1591), a w 1592 roku otrzymał od niego tytuł hrabiego palatyna. „Ogień” jest wystawiony w sali 8 galerii malarstwa w Wiedniu. W zbiorach tego samego muzeum jest też „Woda” z tego cyklu.
