Giuseppe Arcimboldo namalował „Wodę” w 1566 roku dla cesarskiego dworu Habsburgów. To głowa w profilu złożona z ryb, skorupiaków i innych zwierząt wodnych, część cyklu „Cztery żywioły”. Oryginał wisi w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu.
Giuseppe Arcimboldo (1526–1593), Woda (1566) · Kunsthistorisches Museum, Wiedeń.
Do jakiego cyklu należy „Woda”?
„Woda” powstała jako jeden z czterech obrazów cyklu „Cztery żywioły”, obok „Ognia”, „Ziemi” i „Powietrza”. Kunsthistorisches Museum wiąże ten cykl z wcześniejszymi „Porami roku” Arcimbolda i zestawia obrazy w pary: „Wodzie” odpowiada „Zima”, „Ogniowi” „Lato”, „Powietrzu” „Wiosna”, a „Ziemi” „Jesień”.
Według muzeum obraz namalowano prawdopodobnie dla cesarza Maksymiliana II. Smithsonian Magazine podaje, że pierwsze znane głowy złożone Arcimbolda wręczono Maksymilianowi w Nowy Rok 1569. Historyk sztuki Thomas DaCosta Kaufmann odczytuje te cykle jako obraz majestatu władcy, bogactwa stworzenia i władzy dynastii nad całym światem.
Kontekst dworski widać też w bliźniaczym „Ogniu”. Smithsonian Magazine zwraca uwagę, że nos i ucho tej postaci tworzą krzesiwa, jeden z symboli rodu cesarskiego. „Wodę” i „Ogień” warto więc oglądać razem, jako parę obrazów zamówionych dla tego samego dworu.
ArtystaGiuseppe Arcimboldo (1526–1593)
DziełoWoda (1566) Aqua (niem. Das Wasser)
Technikaolej na desce olchowej, 66,5 × 50,5 cm
Gdzie jest oryginałKunsthistorisches Museum, Wiedeń
Co przedstawia obraz?
Głowa ukazana w profilu jest zbudowana wyłącznie z mieszkańców wód. Według Smithsonian Magazine Arcimboldo użył na tym obrazie ponad sześćdziesięciu zwierząt. Są tu ryby, skorupiaki, muszle i koralowce, ułożone tak ciasno, że razem tworzą głowę i popiersie.
Uwagę zwracają też perły i drobna korona na szczycie głowy. Kunsthistorisches Museum uważa, że korona jest prawdopodobnie ukrytym odniesieniem do cesarza, czyli zleceniodawcy obrazu. Perły i korale odczytuje się jako symbole związane z Habsburgami.
Jak namalowano „Wodę”?
Obraz jest namalowany olejem na desce z drewna olchowego i ma 66,5 × 50,5 cm. Na odwrocie widnieje napis „AQUA”. Bliźniaczy „Ogień” z tego samego roku, również w zbiorach wiedeńskich, ma niemal identyczny format.
Arcimboldo łączył w tych obrazach żart z obserwacją przyrody. Historyczka sztuki Lucia Tomasi Tongiorgi podkreśla w Smithsonian Magazine przyrodniczą dokładność jego obrazów. Każde zwierzę jest jednocześnie sobą i fragmentem twarzy.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
„Woda” była w kunstkamerze cesarza Rudolfa II, w 1748 roku w wiedeńskim skarbcu cesarskim, a od 1830 roku w galerii obrazów. Dziś należy do Gemäldegalerie Kunsthistorisches Museum w Wiedniu (numer inwentarzowy GG 1586) i jest eksponowana w sali 8, obok „Ognia”, „Lata” i „Zimy”.
Pozostałe dwa żywioły zachowały się gorzej. Według angielskiej Wikipedii „Ziemia” jest w kolekcji prywatnej, a „Powietrze” znane jest tylko z kopii w posiadaniu prywatnym.
Kunstkamera Habsburgów, w której przechowywano obrazy Arcimbolda, została złupiona podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648), a część jego prac wywieziono wtedy do Szwecji. „Woda” pozostała jednak w zbiorach cesarskich w Wiedniu, co potwierdza jej udokumentowana historia.
