Jan Matejko namalował „Autoportret” w 1892 roku, na zamówienie kolekcjonera Ignacego Korwin-Milewskiego. Malarz przedstawił się w fotelu, w swojej pracowni w domu przy ulicy Floriańskiej w Krakowie. Obraz, olej na płótnie o wymiarach 160 na 110 cm, należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jan Matejko (1838–1893), Autoportret (1892) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Kto zamówił autoportret Matejki?
Obraz zamówił 28 marca 1892 roku hrabia Ignacy Korwin-Milewski (1846–1926), kolekcjoner i mecenas. Tworzył on galerię autoportretów polskich malarzy w swoim majątku Gieranony na Wileńszczyźnie. Cenę ustalono na 5000 złotych reńskich. Matejko zaczął pracę już na początku kwietnia.
Zleceniodawca spodziewał się portretu na stojąco, z paletą w ręku. Matejko zdecydował inaczej i pokazał się siedzącego w fotelu, a paletę położył na leżącej obok księdze. Zaczął od olejnego szkicu własnej głowy na desce. Prawdopodobnie posłużył się też fotografią zrobioną pół roku wcześniej w jego pracowni w Akademii Sztuk Pięknych. Na zdjęciu siedzi w takim samym ubraniu, z otwartą księgą na kolanach.
Malarz był już wtedy osłabiony i nie miał sił wchodzić po schodach do uczelnianej pracowni. Dlatego obraz powstał w jego domu przy ulicy Floriańskiej. Matejko zmarł w listopadzie następnego roku.
ArtystaJan Matejko (1838–1893)
DziełoAutoportret (1892)
Technikaolej na płótnie, 160 × 110 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co widać na obrazie?
Matejko siedzi w obitym na czerwono fotelu, w ciemnym surducie, z siwymi włosami i długą brodą. Dłonie opiera na poręczach. Obok, na grubych tomach ksiąg, leży paleta z pędzlami. Według opisu Muzeum Narodowego w Warszawie księgi przypominają o zainteresowaniu malarza historią i o jego roli malarza dziejów narodowych. Na ścianie nad jego głową wisi ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej, znak przywiązania do religii katolickiej.
W 1892 roku Matejko miał 54 lata, a na obrazie wygląda na człowieka przedwcześnie postarzałego, wyczerpanego chorobą i pracą. Muzeum zwraca uwagę na prostotę i oszczędność środków: wychudzoną twarz, żywe spojrzenie i szczupłe, spracowane dłonie. Obraz jest sygnowany „J M r.P. 1892”.
Dlaczego Matejko wygląda na nim tak smutno?
Według Muzeum Narodowego w Warszawie obraz powstawał w trudnym dla malarza okresie. Matejko walczył wtedy z Radą Miejską Krakowa o ocalenie średniowiecznej kaplicy przy dawnym szpitalu św. Ducha. Gdy kaplicę rozebrano, zrzekł się honorowego obywatelstwa Krakowa i zapowiedział, że nie będzie już wystawiał swoich obrazów w rodzinnym mieście.
Stanisław Tarnowski, który dobrze znał Matejkę, zaliczył ten portret do jego najwybitniejszych dzieł. W monografii „Matejko” z 1897 roku porównał zamyślenie malarza do smutku Stańczyka i nazwał obraz arcydziełem.
Gdzie jest „Autoportret” Matejki?
Obraz pochodzi z kolekcji Korwin-Milewskiego. Podczas II wojny światowej został wywieziony, a 24 kwietnia 1946 roku odzyskano go z Salzburga. Dziś należy do Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 434 MNW) i jest prezentowany w Galerii Sztuki XIX wieku.
