Duma Narodowa · Mistrz w Pracowni, Paleta i Zmęczenie Sławą
Autoportret (1892)
Gdy na rok przed śmiercią Jan Matejko stanął przed lustrem w swojej krakowskiej pracowni przy ulicy Floriańskiej, by namalować swój ostateczny autoportret, nie stworzył wizerunku triumfatora obsypanego medalami i tytułami. „Autoportret” z 1892 roku to przejmujące, bezwzględnie szczere świadectwo człowieka zniszczonego przez tytaniczną pracę i troskę o naród: schorowany, przedwcześnie postarzały mistrz siedzi w fotelu z paletą i pędzlami w dłoniach, wpatrując się w widza ciemnymi, przenikliwymi oczami proroka, który oddał ojczyźnie wszystkie siły swego serca.
Jan Matejko, Autoportret (1892) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW).
Ostatnie miesiące przy Floriańskiej i podsumowanie drogi
Pod koniec 1892 roku pięćdziesięcioczteroletni Jan Matejko był człowiekiem fizycznie wyczerpanym. Cukrzyca, choroba wrzodowa żołądka, ciągłe spory z krakowską konserwą i dramaty rodzinne odcisnęły piętno na jego wątłym ciele. Mimo to artysta nie wypuszczał pędzla z rąk, pracując nad kolejnymi kompozycjami z cyklu „Dzieje cywilizacji w Polsce”.
Autoportret powstał na usilne prośby przyjaciół i lwowskiego mecenasa hrabiego Ignacego Korwin-Milewskiego, który pragnął włączyć wizerunek mistrza do swojej słynnej galerii autoportretów wybitnych polskich malarzy.
Matejko ukazał się w ujęciu do kolan, siedzący w wygodnym, rzeźbionym fotelu w swojej krakowskiej pracowni. Ubrany jest w elegancki, ciemny surdut z aksamitnym kołnierzem i popielatą kamizelkę. W lewej dłoni trzyma drewnianą paletę malarską z plamami farb i pęczek pędzli, a w prawej – długi pędzel roboczy, z którym zastyga w chwili namysłu.
MalarzJan Matejko (1838–1893)
Dzieło i technikaAutoportret (1892) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Wzrok proroka i ascetyczna prawda ciała
Tym, co najbardziej wstrząsa widzem, jest absolutny brak upiększeń. Matejko nie ukrył przedwczesnej starości: zapadnięte policzki, pergaminowa, blada cera, siwawe włosy i poorana głębokimi zmarszczkami twarz nadają mu wygląd biblijnego patriarchy.
Jednak jego oczy – ciemne, głęboko osadzone i nieruchome – płoną niezwykłym, hipnotyzującym blaskiem. To wzrok człowieka, który widział upadki i chwałę królów, krwawe bitwy i mistyczne wizje. W tle majaczy fragment rzeźbionej szafy z pracowni oraz zarys nowego płótna na sztaludze. Paleta barwna jest zgaszona, arystokratyczna i powściągliwa, skupiająca całą energię na twarzy i dłoniach artysty.
“
„Sztuka to nie zabawa ani handel. Sztuka to kapłaństwo, to ciężki krzyż, który trzeba nieść aż do grobu dla dobra swego narodu.”
Skarb Muzeum Narodowego w Warszawie
Obraz wchodzi w skład stałej ekspozycji w Muzeum Narodowym w Warszawie, stanowiąc najważniejszy i najbardziej intymny portret twórcy polskiego malarstwa historycznego.
„Autoportret” Matejki to poruszający pomnik poświęcenia i bezgranicznej wierności powołaniu. Przypomina o człowieku, który całe swoje życie i talent złożył w ofierze na ołtarzu odrodzenia narodowej tożsamości.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Oryginalny autoportret jest ozdobą Galerii Sztuki XIX Wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie (MNW). Autentyczną pracownię i pamiątki po artyście można zwiedzać w Domu Jana Matejki w Krakowie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Autoportret”
Wybierz szlachetną powagę, mistrzowski kunszt i dumę z wielkiego dziedzictwa Jana Matejki. Nasza autorska kolekcja tekstyliów z motywem autoportretu mistrza to unikatowe torby, poszewki i akcesoria szyte w Polsce z zachowaniem najwyższej wierności szlachetnym tonom oryginału.
