Jan Matejko malował „Bitwę pod Grunwaldem” w latach 1872–1878. Ogromne płótno, mierzące 426 na 987 cm, pokazuje starcie wojsk polskich i litewskich z zakonem krzyżackim 15 lipca 1410 roku. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jan Matejko (1838–1893), Bitwa pod Grunwaldem (1872–1878) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Jak powstał obraz i gdzie go pierwszy raz pokazano?
Matejko pracował nad obrazem sześć lat, od 1872 do 1878 roku. W lutym 1878 roku sprzedał go warszawskiemu finansiście Dawidowi Rosenblumowi za 45 000 złotych reńskich. Pierwszą wystawę otwarto we wrześniu 1878 roku w Krakowie.
Prywatny wówczas obraz wyruszył potem w podróż po Europie. Pokazywano go m.in. w Wiedniu, Warszawie, Petersburgu, Berlinie i Paryżu. Według culture.pl nazywano go wówczas „ołtarzem sztuki polskiej”, a jego popularność wzmocniła później powieść „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza z 1900 roku.
ArtystaJan Matejko (1838–1893)
DziełoBitwa pod Grunwaldem (1872–1878)
Technikaolej na płótnie, 426 × 987 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Kogo widać na obrazie „Bitwa pod Grunwaldem”?
Matejko nie przedstawił jednej chwili bitwy, lecz zestawił w jednej scenie wiele jej epizodów. W centrum stoi wielki książę litewski Witold w czerwonym żupanie, bez zbroi i hełmu. Uniesionymi rękami trzyma miecz i tarczę w geście triumfu. Po lewej, na białym koniu, w białym płaszczu z czarnym krzyżem, broni się wielki mistrz krzyżacki Ulrich von Jungingen, atakowany przez dwóch pieszych wojowników.
Na prawo od środka rycerz Marcin z Wrocimowic trąbi i trzyma Chorągiew Wielką Królestwa Polskiego. Wśród walczących można odnaleźć m.in. Zawiszę Czarnego w fioletowym stroju i czeskiego rycerza Jana Žižkę. Króla Władysława Jagiełłę Matejko umieścił daleko, w prawym górnym rogu, pod lasem. Nad nim, w jasnym obłoku, pojawia się św. Stanisław.
Culture.pl zwraca uwagę na kompozycję zbudowaną wokół koła w centralnej części płótna. Wzrok widza najpierw trafia na kontrast czerwonego stroju Witolda i białego płaszcza Jungingena, a dopiero potem odkrywa postaci w głębi.
Co działo się z obrazem w czasie wojen?
W 1902 roku obraz odkupiono od spadkobierców Rosenbluma i przekazano Towarzystwu Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W czasie I wojny światowej wywieziono go do Moskwy, skąd wrócił w 1922 roku.
We wrześniu 1939 roku płótno zwinięto i przewieziono do Lublina. Podczas niemieckiego nalotu na Muzeum Lubelskie zginęli dwaj malarze, którzy towarzyszyli transportowi: Stanisław Ejsmond i Bolesław Surałło. Obraz ukryto potem w jednej z podlubelskich wsi. Mimo nagrody wyznaczonej przez Niemców nikt nie zdradził kryjówki. W 1944 roku obraz wydobyto, a w latach 1945–1949 odrestaurowano.
Gdzie można zobaczyć „Bitwę pod Grunwaldem”?
Obraz wisi w Sali Matejkowskiej Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 443 MNW). W latach 2010–2012 przeszedł gruntowną konserwację, prowadzoną na miejscu, w tej samej sali, ze względu na rozmiary płótna. Po konserwacji salę z obrazem ponownie otwarto dla zwiedzających we wrześniu 2012 roku.
