Józef Mehoffer – Róża Saronu

Kim była Zofia Minderowa?

Zofia Minderowa (1894–1945) pochodziła z krakowskiej rodziny żydowskiej inteligencji. Jej ojcem był fotograf Wilhelm Kleinberg, a mężem adwokat Izydor Minder. Po ukończeniu szkoły krawieckiej w Pradze prowadziła w Krakowie, przy ulicy Gołębiej 3, cenioną pracownię luksusowego krawiectwa.

W czasie II wojny światowej przeszła przez krakowskie getto, obóz w Płaszowie, Auschwitz i Stutthof. Zginęła zamordowana podczas likwidacji obozu Stutthof w styczniu 1945 roku. Jej mąż zmarł w czasie wojny w Samarkandzie.

Co przedstawia obraz?

Ciemnowłosa kobieta siedzi na skraju ciemnego, stylowego fotela, ujęta z profilu w całej postaci i zwrócona w lewo. Ma na sobie wieczorową suknię w modzie lat 20. XX wieku: do połowy łydki, z obniżoną talią, szerokimi ramiączkami i dekoltem odsłaniającym plecy. Włosy ułożone w fale spina w węzeł na karku. W palcach trzyma białą, koronkową chusteczkę.

Jedno ramiączko sukni opada z ramienia. Według opisu Muzeum Narodowego w Krakowie to zabieg malarski, który pozwolił artyście pokazać popiersie modelki w zwartej formie i zachować właściwe proporcje opuszczonej ręki. Kawałek ciemnej draperii na podłodze wygląda jak tren i przedłuża linię sylwetki, a z drugiej strony powtarza linię nóg w szpiczastych pantofelkach.

Tłem jest złotawo-oliwkowa makata z motywami pawi, wazonów i kwiatów. Muzeum podaje, że Mehoffer wzorował ją na osiemnastowiecznym parochecie, czyli zasłonie z synagogi, która należała do jego kolekcji. Obraz jest namalowany farbami olejnymi na płótnie, ma 101 na 78 cm i jest sygnowany w prawym dolnym rogu.

Skąd tytuł „Róża Saronu”?

„Róża Saronu” to wyrażenie z biblijnej Pieśni nad Pieśniami (2,1), gdzie oblubienica mówi o sobie, że jest kwiatem Saronu. Badacze nie są zgodni, jaką roślinę oznaczało hebrajskie słowo, a „różą” nazwano je dopiero w niektórych przekładach.

Według Muzeum Narodowego w Krakowie makata wzorowana na parochecie pełni na obrazie rolę atrybutu modelki i nawiązuje do tradycji kultury żydowskiej, z której się wywodziła. Tytułu „Róża Saronu” użyto w katalogu wystawy Mehoffera w MNK w 1964 roku, wtedy jednak w odniesieniu do innej wersji obrazu. Pod tym tytułem portret ofiarowała muzeum w 1975 roku siostra Zofii, dla uczczenia 30. rocznicy jej śmierci.

Wersje obrazu i gdzie zobaczyć oryginał

Mehoffer namalował jeszcze dwie nieco odmienne wersje tej kompozycji, obie nazywane „Fantazją ornamentalną”. Jedna z nich jest w Muzeum Mazowieckim w Płocku. Jest większa (120 × 87 cm), a podobieństwo modelki ustępuje w niej dekoracyjnemu połączeniu postaci z ornamentem tła. Tę wersję artysta zatrzymał i wystawiał, natomiast portret Zofii Minderowej do 1975 roku nie był pokazywany publicznie.

Portret ma w Muzeum Narodowym w Krakowie numer inwentarzowy MNK II-b-3170. Muzeum zaznacza, że nazywanie go „Fantazją ornamentalną” jest nieco mylące. Zdjęcie i obszerny opis obrazu są dostępne w zbiorach cyfrowych MNK.