Olga Boznańska namalowała „Portret kobiecy – Cyganka” w 1888 roku w Krakowie, w czasie studiów w Monachium. Obraz przedstawia młodą kobietę z profilu, z włosami przewiązanymi błękitną chustą i czerwoną tkaniną zsuwającą się z ramion. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Krakowie.
Olga Boznańska (1865–1940), Portret kobiecy – Cyganka (1888) · Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Kiedy i gdzie powstał portret „Cyganki”?
W 1886 roku 21-letnia Boznańska wyjechała na studia do Monachium. Jako kobieta nie mogła uczyć się w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, dlatego kształciła się w prywatnej pracowni Karla Kricheldorfa. Po latach wspominała, że spędziła tam dwa lata, „pracując w pocie czoła” i żyjąc „w ciągłej ekstazie”.
Ten portret nie powstał jednak w Monachium. Sygnatura w prawym górnym rogu brzmi: „Olga Boznańska Kraków 88”. Obraz został więc namalowany w 1888 roku podczas pobytu artystki w rodzinnym Krakowie.
ArtystaOlga Boznańska (1865–1940)
DziełoPortret kobiecy – Cyganka (1888)
Technikaolej na płótnie, 65 × 53 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Krakowie, Kraków
Kim jest kobieta na obrazie?
Tożsamość modelki nie jest znana. Muzeum Narodowe w Krakowie opisuje ją jako młodą kobietę utożsamianą z Cyganką. Według muzeum obraz był zapewne studium modelki, malowanym pod wpływem pracy z modelem w szkole malarskiej.
To jeden z rzadkich przykładów, kiedy Boznańska malowała modelkę choćby częściowo obnażoną. Kobieta ma odsłonięte ramiona, a czerwoną chustę przytrzymuje prawą ręką na piersi.
Jak namalowany jest obraz?
Kobieta jest ujęta w półpostaci, profilem w lewo. Włosy przewiązała błękitną chustą, w uchu ma drobny kolczyk. Patrzy przed siebie, poza kadr. Tło jest jasne, neutralne, szarawe.
Muzeum zwraca uwagę na wysmakowaną kolorystykę. Barwy ograniczają się do odcieni popielu i beżu, mocnego akcentu czerwieni oraz jasnych plam twarzy i ramion. Jasne tło podkreśla te zestawienia. Obraz jest namalowany farbą olejną na płótnie i ma 65 na 53 cm. Muzeum łączy ten okres z kształtowaniem się indywidualnego stylu malarki, przede wszystkim jej wyczucia koloru, światła i nastroju.
Jakie są losy obrazu i gdzie go zobaczyć?
Portret był pokazywany na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie w 1889 roku. Później należał do Elzy Krausowej, córki wiceprezydenta Krakowa Józefa Sarego. Boznańska namalowała ją dwukrotnie w 1912 roku. Jeden z tych portretów kupiło wtedy państwo francuskie i dziś jest w Musée d'Orsay w Paryżu, drugi należy do Muzeum Narodowego w Krakowie.
Elza Krausowa przekazała „Cygankę” muzeum jako dar w 1951 roku, zachowując prawo do korzystania z obrazu do końca życia. Do zbiorów obraz trafił w 1957 roku. Ma numer inwentarzowy MNK II-b-1075 i był pokazywany m.in. na wystawach monograficznych Boznańskiej w latach 2014–2015 oraz 2023–2024, a także w 2025 roku na wystawie poświęconej polskim artystkom z lat 1850–1950.
