Olga Boznańska namalowała „W oranżerii”, znane też jako „W cieplarni”, w 1890 roku w Krakowie. Duże płótno przedstawia dziewczynę w słomkowym kapeluszu, która stoi wśród kwiatów w cieplarni z koszykiem w ręku. Obraz należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Olga Boznańska (1865–1940), W oranżerii (W cieplarni) (1890) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Kiedy i gdzie Boznańska namalowała „W oranżerii”?
Obraz powstał w 1890 roku, podczas pobytu dwudziestopięcioletniej malarki w rodzinnym Krakowie. Od 1886 roku Boznańska uczyła się malarstwa w Monachium, u Karla Kricheldorfa i Wilhelma Dürra, ale związków z Krakowem nie zerwała. Sygnatura w prawym dolnym rogu brzmi „Olga Boznańska Kraków. 890”, więc miejsce i rok potwierdza sama artystka.
W tym samym roku namalowała drugie płótno tej samej wielkości, „W Wielki Piątek”. Oba mierzą 235 × 180 cm. Według culture.pl Boznańska nigdy później nie malowała obrazów w tak dużym formacie.
ArtystaOlga Boznańska (1865–1940)
DziełoW oranżerii (W cieplarni) (1890)
Technikaolej na płótnie, 235 × 180 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Kogo i co przedstawia obraz?
Młoda dziewczyna stoi przy jasnej ścianie cieplarni, obok wysokiej palmy. Ma szarobłękitną sukienkę z jasną chustą na ramionach i słomkowy kapelusz. Jedną ręką dotyka gałązki, w drugiej trzyma płaski koszyk ze ściętymi kwiatami.
Lewą część obrazu wypełniają kwiaty w doniczkach, w odcieniach czerwieni, różu, bieli i fioletu. Twarz dziewczyny jest lekko zarumieniona, a wzrok skierowany przed siebie, tam, gdzie stoi widz. Culture.pl odczytuje tę pozę jako zmieszanie, jakby ktoś właśnie wszedł do cieplarni.
To obraz olejny na płótnie. Światło jest rozproszone i jasne, a tonacja ściszona, co chwalili już pierwsi recenzenci.
Jak interpretuje się motyw cieplarni?
Culture.pl łączy obraz z tomem wierszy Maurice'a Maeterlincka „Serres chaudes” („Cieplarnie”), wydanym w 1889 roku. Cieplarnia bywa odczytywana jako metafora dojrzewania młodej dziewczyny albo atmosfery rodzinnego domu, z którego artystka chciała się wyrwać.
Anna Król w książce „Boznańska nieznana” (2005) uznała oba wielkie płótna z 1890 roku za komentarz autobiograficzny. To interpretacje badaczy, nie wypowiedzi samej malarki. Warto też pamiętać, że William Ritter w 1896 roku w „Gazette des Beaux-Arts” łączył malarstwo Boznańskiej z poetyką Maeterlincka, więc ten trop pojawił się już za jej życia.
Gdzie pokazywano obraz i gdzie jest dziś?
W 1890 roku Boznańska pokazała „W oranżerii” razem z „W Wielki Piątek” w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. W lutym 1892 roku obraz wystawiono w warszawskiej Zachęcie. Entuzjastyczną recenzję napisał wtedy Henryk Piątkowski, który chwalił harmonijną kolorystykę, światło i subtelną tonację.
Obraz trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie jako dar w 1979 roku (numer inwentarza MP 401 MNW). Muzeum oznacza go w katalogu jako jedno z arcydzieł kolekcji. W latach 1997–1998 płótno pokazano w Staatliche Kunsthalle w Baden-Baden na wystawie polskiego malarstwa przełomu wieków. Na co dzień wisi w Galerii Sztuki XIX wieku MNW.
