Rembrandt – Autoportret z dwoma kołami

Jak wygląda Rembrandt na tym autoportrecie?

Malarz stoi niemal na wprost widza. Ma na głowie biały czepek, a na sobie płaszcz podbity futrem, narzucony na czerwone ubranie. W jednej ręce trzyma paletę, pędzle i mahlsztok, czyli laskę, o którą malarze opierali dłoń przy drobnych partiach. Drugą rękę opiera na biodrze.

Ta poza odróżnia obraz od innych późnych autoportretów. Rembrandt nie wygląda tu na zmęczonego czy zamyślonego. Prezentuje się raczej jako mistrz pewny swojego rzemiosła. Tło jest płytkie i jasne, a na ścianie za nim widać łuki dwóch kół, ucięte przez krawędzie obrazu.

Czy obraz jest skończony i co pokazał rentgen?

Rembrandt nie umieścił na nim podpisu ani daty, co było u niego nietypowe. Badacze uznają, że mógł nie traktować obrazu jako zakończonego. Dłonie, paletę, pędzle i futrzane podbicie malował szybko i szkicowo.

Twarz i prawą stronę czepka zbudował na szarym tonie pośrednim, na który kładł mokre na mokre jasne światła i ciemne akcenty. W wąsach, lewej brwi i kołnierzu koszuli widać linie wydrapane w świeżej farbie. Joshua Reynolds pisał o bardzo nieskończonej manierze tego obrazu, a zarazem cenił jego kolor i efekt.

Badania rentgenowskie odsłoniły pierwotną wersję kompozycji. Rembrandt najpierw przedstawił się przy pracy nad płótnem, którego krawędź widać było przy prawym brzegu. Jego ciało było bardziej obrócone w prawo, a ręka uniesiona, jakby właśnie malował. Później przemalował dłoń na biodrze, przez co postać stała się mniej ruchliwa, a bardziej monumentalna.

Co znaczą dwa koła w tle?

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi. Benjamin Broos i Jeanne Porter widzieli w kołach dwie półkule mapy świata. Ernst van de Wetering i Rembrandt Research Project odpowiadali, że koła stoją zbyt daleko od siebie, by mogły być mapą.

Inni badacze łączą je z anegdotą o Giotcie, który jednym ruchem ręki narysował idealne koło, oraz z opowieścią o Apellesie i Protogenesie. Jan Emmens uważał, że koła symbolizują talent wrodzony, teorię i praktykę. J. G. van Gelder widział w nich znak doskonałości Boga. H. Perry Chapman zwraca uwagę, że to tylko fragmenty kół, a obraz skupia się na samym malowaniu i potwierdza tożsamość artysty jako mistrza swojej sztuki.

Gdzie można zobaczyć oryginał?

Obraz należy do kolekcji Edwarda Cecila Guinnessa, 1. hrabiego Iveagh. Większość swoich obrazów zgromadził w latach 80. i 90. XIX wieku. W 1925 roku kupił Kenwood House na północy Londynu, a po jego śmierci w 1927 roku dom wraz z kolekcją przeszedł na własność narodu. Zbiór nazywa się Iveagh Bequest i od 1928 roku jest dostępny dla publiczności.

Dziś Kenwood House prowadzi English Heritage, a wstęp do domu i oglądanie kolekcji są bezpłatne. Płótno ma 114,3 × 94 cm.