Sandro Botticelli namalował „Wiosnę”, znaną też jako „Primavera”, około 1480 roku we Florencji. To duży obraz z dziewięcioma postaciami z mitologii w gaju pomarańczowym, z Wenus pośrodku. Oryginał należy do Galerii Uffizi we Florencji.
Sandro Botticelli (ok. 1445–1510), Wiosna (Primavera) (ok. 1480) · Galeria Uffizi, Florencja.
Dla kogo powstała „Wiosna” Botticellego?
Nie zachował się dokument zamówienia, ale wiadomo, gdzie obraz wisiał pod koniec XV wieku. Inwentarz z 1499 roku notuje go w miejskim domu przy Via Larga (dziś Via Cavour), należącym do Lorenza di Pierfrancesco de' Medici i jego brata Giovanniego. Byli to kuzyni Wawrzyńca Wspaniałego. Obraz wisiał nad lettuccio, czyli dużą skrzynią z oparciem, typowym meblem bogatych renesansowych domów. Jego dolna krawędź znajdowała się więc mniej więcej na wysokości oczu patrzącego.
Wielu badaczy łączy obraz ze ślubem Lorenza di Pierfrancesco w 1482 roku, ale to hipoteza. Nazwę „Primavera” nadał dziełu Giorgio Vasari, który w 1550 roku opisał je w medycejskiej willi w Castello, razem z „Narodzinami Wenus”. Oba obrazy często omawia się razem, choć nie powstały jako para.
ArtystaSandro Botticelli (ok. 1445–1510)
DziełoWiosna (Primavera) (ok. 1480) Primavera
Technikatempera na desce topolowej, 207 × 319 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Uffizi, Florencja
Kto jest na obrazie „Wiosna”?
Kompozycję czyta się od prawej do lewej. Na skraju Zefir, wiatr wczesnej wiosny, chwyta nimfę Chloris. Z jej ust wyrastają kwiaty, a obok stoi ta sama postać po przemianie we Florę, boginię kwiatów, w sukni pokrytej kwiatami. Ten fragment opiera się na „Kalendarzu” (Fasti) Owidiusza, co jako pierwszy opisał Aby Warburg w 1893 roku.
Pośrodku, nieco w głębi, stoi Wenus w czerwonym płaszczu, na tle krzewu mirtu, rośliny jej poświęconej. Nad nią unosi się Kupidyn z zawiązanymi oczami i celuje z łuku. Po lewej trzy Gracje tańczą w przejrzystych szatach, trzymając się za ręce. Kompozycję zamyka Merkury w hełmie i skrzydlatych sandałach, który laską dotyka chmur, jakby je rozganiał.
Co oznacza „Wiosna”?
Galeria Uffizi pisze wprost, że złożone znaczenie obrazu pozostaje zagadką. Nie znaleziono żadnego tekstu, który łączyłby tę grupę postaci w jedną opowieść. Większość badaczy widzi w nim alegorię wiosennego rozkwitu przyrody, a zarazem pochwałę miłości, pokoju i dobrobytu. Często wskazuje się, że w obmyśleniu programu mógł pomóc poeta Angelo Poliziano, związany z Medyceuszami.
Część interpretacji odwołuje się do florenckiego neoplatonizmu i myśli Marsilia Ficina, inne podkreślają związek z weselem. Pomarańcze, przypominające kule z herbu Medyceuszy, i laury mogą być aluzją do rodu i do imienia Lorenzo. Te odczytania są jednak propozycjami historyków sztuki, a nie udokumentowanym zamysłem malarza.
Jak namalowano „Wiosnę” i ile jest na niej roślin?
To tempera na desce topolowej o wymiarach 207 na 319 cm. Ciemna dziś zieleń liści to w dużej mierze skutek starzenia się pigmentu. Łąkę i drzewa pokrywają kwiaty i owoce. Muzeum podaje, że rozpoznano co najmniej 42 gatunki roślin, w tym 28 kwitnących, przedstawionych bardzo dokładnie, być może na podstawie zielników. W innych opracowaniach pojawiają się wyższe liczby, bo badacze różnie liczą gatunki.
Razem z „Narodzinami Wenus” obraz pozostawał w willi w Castello do 1815 roku. Od 1919 roku wisi w Galerii Uffizi, wcześniej przez pewien czas pokazywano go w Galerii Akademii we Florencji.
