Pallas Atena i centaur – Pallade e il centauro (ok. 1482)
Sandro Botticelli namalował „Pallas Atenę i centaura” około 1482 roku, wkrótce po powrocie z Rzymu. Obraz pokazuje młodą kobietę z halabardą, która chwyta za włosy centaura z łukiem. Oryginał należy do Galerii Uffizi we Florencji.
Sandro Botticelli (ok. 1445–1510), Pallas Atena i centaur (ok. 1482) · Galeria Uffizi, Florencja.
Kiedy i dla kogo powstał obraz?
Galeria Uffizi datuje obraz na lata około 1480–1485, a wielu badaczy na około 1482 rok, czyli czas tuż po pobycie Botticellego w Rzymie. Malarz pracował tam przy freskach w Kaplicy Sykstyńskiej. Rysy centaura są bliskie twarzy Mojżesza z jednego z jego tamtejszych fresków.
Obraz należał do Lorenza di Pierfrancesco de' Medici, kuzyna Wawrzyńca Wspaniałego. Inwentarz z 1499 roku notuje go w jego florenckim domu, w tej samej sali co „Wiosnę”. Muzeum dopuszcza, że powstał z okazji ślubu Lorenza z Semiramidą Appiani w 1482 roku. Nie zachował się jednak dokument zamówienia, więc to hipoteza.
Znane są trzy rysunki Pallas w stylu Botticellego, w Uffizi, w Ashmolean Museum w Oksfordzie i w Pinakotece Ambrozjańskiej w Mediolanie. Mogą to być wczesne pomysły do obrazu, choć żaden nie jest bliski ostatecznej postaci. Na dwóch z nich bogini trzyma dużą gałąź oliwną i hełm.
ArtystaSandro Botticelli (ok. 1445–1510)
DziełoPallas Atena i centaur (ok. 1482) Pallade e il centauro
Technikatempera na płótnie, 207 × 148 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Uffizi, Florencja
Kim jest kobieta na obrazie: Pallas czy Kamilla?
Najstarszy zapis, inwentarz z 1499 roku, nazywa ją Kamillą. To postać z rzymskiej mitologii: dziewicza wojowniczka, która zginęła w obronie ojczyzny i uchodziła za wzór czystości. Inwentarz z 1516 roku nazywa ją już Minerwą, czyli rzymską odpowiedniczką Pallas Ateny, bogini mądrości. Dziś najczęściej używa się tej drugiej nazwy, ale badacze, m.in. Ronald Lightbown, nadal bronią Kamilli.
Kobieta ma suknię z cienkiej tkaniny, ozdobioną powtarzanym motywem trzech splecionych pierścieni, znaku Medyceuszy. Na głowie, ramionach i piersi oplatają ją zielone gałązki, według muzeum oliwne, poświęcone Pallas, albo mirtowe, związane z Kamillą. W prawej ręce trzyma wysoką, bogato zdobioną halabardę. Ten rodzaj broni nie jest typowym atrybutem żadnej z bogiń.
Co oznacza scena z centaurem?
Centaur, pół człowiek i pół koń, symbolizuje dzikie, zwierzęce instynkty. Muzeum odczytuje obraz jako alegorię cnót, które hamują gwałtowne namiętności. Kobieta nie walczy z centaurem. Spokojnie trzyma go za włosy, a on, z łukiem w ręce i kołczanem na plecach, odwraca ku niej głowę.
Pojawiają się też odczytania polityczne, na przykład jako pochwała pokoju, który Wawrzyniec Wspaniały zawarł z królem Neapolu. Jeśli obraz był prezentem ślubnym, postaci mogły nawiązywać także do młodej pary. To jednak interpretacje badaczy, a nie udokumentowany zamysł malarza.
Losy obrazu i gdzie go zobaczyć
W XVI wieku obraz wisiał w Palazzo Vecchio, w 1638 roku w medycejskiej willi w Castello, a około 1830 roku w Pałacu Pitti. Na długo o nim zapomniano. W 1895 roku zauważył go w jednym z przedpokojów Pałacu Pitti angielski malarz William Blundell Spence. Od 1922 roku obraz jest w Galerii Uffizi. Namalowano go temperą na płótnie, ma 207 na 148 cm, a postaci są naturalnej wielkości.
