Sandro Botticelli namalował „Narodziny Wenus” około 1485 roku we Florencji. Obraz pokazuje boginię miłości, która na ogromnej muszli przypływa do brzegu, pchana przez wiatry. Oryginał należy do Galerii Uffizi we Florencji.
Sandro Botticelli (ok. 1445–1510), Narodziny Wenus (ok. 1485) · Galeria Uffizi, Florencja.
Kto zamówił „Narodziny Wenus” i kiedy powstał obraz?
Nie zachował się żaden dokument zamówienia. Galeria Uffizi uważa za bardzo prawdopodobne, że obraz powstał dla kogoś z rodu Medyceuszy, ale pierwsza wzmianka o nim pochodzi dopiero z 1550 roku. Giorgio Vasari opisał go wtedy w medycejskiej willi w Castello pod Florencją, razem z „Wiosną”. Za związkiem z Medyceuszami przemawiają drzewa pomarańczowe, uważane za herbowe drzewa rodu, bo owoce pomarańczy nazywano wówczas „mala medica”.
Przez długi czas sądzono, że oba wielkie obrazy mitologiczne Botticellego zamówił ten sam Medyceusz, Lorenzo di Pierfrancesco. W 1975 roku opublikowano jednak inwentarz jego zbiorów z 1499 roku. Jest w nim „Wiosna”, a „Narodzin Wenus” nie ma. Dlatego dziś data i okoliczności powstania obrazu pozostają przedmiotem dyskusji. Muzeum podaje datowanie około 1485 roku, a wielu badaczy umieszcza obraz w latach 1484–1486.
ArtystaSandro Botticelli (ok. 1445–1510)
DziełoNarodziny Wenus (ok. 1485) Nascita di Venere
Technikatempera na płótnie, 172,5 × 278,5 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Uffizi, Florencja
Co przedstawia obraz i kim są postaci obok Wenus?
Tytuł jest umowny i pochodzi z XIX wieku. Obraz nie pokazuje samych narodzin, tylko chwilę, gdy dorosła już bogini, zrodzona z morskiej piany, przybija do brzegu. Wenus stoi na wielkiej muszli przegrzebka. Z lewej strony dmie na nią Zefir, bóg wiatru, a w jego objęciach unosi się druga postać, którą Vasari nazwał Aurą, czyli łagodnym powiewem. Razem pchają muszlę do lądu, a wokół nich lecą róże.
Z prawej strony na Wenus czeka młoda kobieta w sukni w kwiaty. Podaje bogini płaszcz, również pokryty kwiatami. Uffizi opisuje ją jako jedną z Gracji lub jako Horę wiosny, czyli boginkę pór roku. Gest Wenus, która zasłania się dłonią i długimi złotymi włosami, nawiązuje do antycznych posągów typu Venus Pudica, czyli Wenus Wstydliwej. Według muzeum również para wiatrów ma antyczny wzór: grecką gemmę z kolekcji Wawrzyńca Wspaniałego.
Jak namalowano „Narodziny Wenus”?
To tempera na płótnie o wymiarach 172,5 na 278,5 cm. Wybór podłoża jest ważny. „Wiosnę” Botticelli namalował na desce, a tu użył płótna, które w XV wieku często służyło do dzieł dekoracyjnych dla domów szlacheckich. Płótno składa się z dwóch zszytych kawałków, zagruntowanych na lekko niebieski kolor.
Włosy bogini, skrzydła wiatrów, tkaniny i muszlę Botticelli rozjaśnił złotem. Badania ujawniły też zmiany wprowadzone w trakcie pracy, m.in. inaczej ułożone włosy Wenus i dodany później kołnierz płaszcza. Zielony pigment liści i skrzydeł z czasem mocno ściemniał, a błękit morza i nieba stracił dawną jasność. Postać Wenus jest wydłużona i nie stoi stabilnie. Malarz nie dążył tu do realizmu, tylko do płynnej, rytmicznej linii.
Czy modelką była Simonetta Vespucci i gdzie dziś wisi obraz?
Często pisze się, że twarz Wenus to portret Simonetty Vespucci, słynnej florenckiej piękności. To tradycja, a nie udokumentowany fakt. Simonetta zmarła w 1476 roku, kilka lat przed powstaniem obrazu, i żadne źródło z epoki nie łączy jej z tym dziełem.
Obraz pozostawał w willi w Castello do 1815 roku, kiedy przeniesiono go do Galerii Uffizi. Przez kilka lat, do 1919 roku, eksponowano go w Galerii Akademii we Florencji, a potem wrócił do Uffizi. Należy do stałej kolekcji tego muzeum, podobnie jak „Wiosna”.
