Pokłon Trzech Króli – Adorazione dei Magi (1470–1475)
Sandro Botticelli namalował „Pokłon Trzech Króli” w latach 1470–1475 dla kaplicy bankiera Gaspare del Lamy w kościele Santa Maria Novella we Florencji. Ewangeliczna scena zamienia się tu w zgromadzenie florenckich elit, z członkami rodu Medyceuszy. Oryginał należy do Galerii Uffizi.
Sandro Botticelli (ok. 1445–1510), Pokłon Trzech Króli (1470–1475) · Galeria Uffizi, Florencja.
Kto zamówił „Pokłon Trzech Króli”?
Zamawiającym był Gaspare di Zanobi del Lama (1411–1481), ambitny przedsiębiorca i pośrednik cechu bankierów. W 1469 roku ufundował w kościele Santa Maria Novella kaplicę poświęconą Trzem Królom i świętu Objawienia Pańskiego. Wybór tematu wiązał się z jego imieniem, bo Kacper (Gaspare) to imię jednego z Mędrców.
Temat był też ukłonem w stronę Medyceuszy. Należeli do bractwa Trzech Króli i brali udział w uroczystym pochodzie, który w święto Objawienia przechodził przez Florencję. Obraz wisiał nad ołtarzem kaplicy, w bogatej rzeźbionej ramie, a nad nim Botticelli namalował fresk z Narodzeniem, który do dziś jest w kościele.
ArtystaSandro Botticelli (ok. 1445–1510)
DziełoPokłon Trzech Króli (1470–1475) Adorazione dei Magi
Technikatempera na desce, 111 × 137 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Uffizi, Florencja
Kogo z Medyceuszy widać na obrazie?
Pośrodku, pod spadającą gwiazdą, siedzi Maryja z Dzieciątkiem, a za nimi drzemie Józef. Dzieciątko błogosławi starca, który klęczy u jego stóp i okrytymi dłońmi dotyka jego nóżek. Według Vasariego ten starzec przypomina Kosmę Starszego Medyceusza, zmarłego w 1464 roku. Dwaj pozostali Królowie to prawdopodobnie jego synowie: Piero w czerwonym płaszczu, klęczący na środku pierwszego planu, i Giovanni w bieli obok niego. Obaj w chwili powstania obrazu już nie żyli.
Galeria Uffizi wskazuje też żyjących Medyceuszy. Młodzieniec z mieczem na pierwszym planie po lewej to prawdopodobnie Giuliano, a czarnowłosy mężczyzna w czerni i czerwieni po prawej to być może Wawrzyniec Wspaniały. Sam fundator, siwy mężczyzna w błękitnym stroju w grupie po prawej, odwraca się do widza i wskazuje na siebie.
Czy Botticelli namalował na obrazie siebie?
Na prawym skraju stoi młody blondyn w żółtym płaszczu, który patrzy prosto na widza. Muzeum uważa, że może to być autoportret malarza, bo taka poza jest typowa dla autoportretów. Większość badaczy przyjmuje tę identyfikację.
Scena rozgrywa się wśród antycznych ruin. Po lewej widać arkadę, a Święta Rodzina siedzi na kamiennym fragmencie budowli, który zastępuje stajenkę. Ze szczelin w murze wyrastają rośliny, a po prawej siedzi paw. Obraz przyniósł Botticellemu wielką sławę. Podziwiano różnorodność póz i mistrzostwo portretów.
Losy obrazu i gdzie go zobaczyć
Fundatorowi się nie poszczęściło. W 1476 roku skazano go za oszustwo i kilka lat później zmarł w niełasce. Kaplica przeszła w inne ręce, a w trzeciej ćwierci XVI wieku została opuszczona. W 1587 roku obraz należał już do Medyceuszy, do kolekcji don Antonia, syna wielkiego księcia Franciszka I. Od 1796 roku, po odnalezieniu w medycejskiej willi Poggio Imperiale, wisi w Galerii Uffizi. To tempera na desce o wymiarach 111 na 137 cm.
