Sandro Botticelli namalował „Wenus i Marsa” około 1485 roku we Florencji. Obraz pokazuje czuwającą boginię miłości i śpiącego boga wojny, wokół których małe satyry bawią się jego zbroją. Oryginał należy do National Gallery w Londynie.
Sandro Botticelli (ok. 1445–1510), Wenus i Mars (ok. 1485) · National Gallery, Londyn.
Do czego służył obraz „Wenus i Mars”?
Obraz ma nietypowy, bardzo wydłużony format: 69,2 na 173,4 cm. National Gallery uważa, że była to spalliera, czyli malowany panel wpuszczany w boazerię lub w mebel. Takie panele wieszano na wysokości ramion lub wyżej. Zdobiły komnatę nowożeńców (po włosku camera) w domu rodziny pana młodego. Była to sypialnia, ale też pół-oficjalne miejsce, gdzie para przyjmowała gości.
Dlatego obraz najpewniej zamówiono z okazji ślubu. Za tropem prowadzącym do konkretnej rodziny badacze uznają osy. Po włosku osa to „vespa”, a rodzina Vespuccich miała osy w herbie. Rój wylatuje z dziupli w prawym górnym rogu, czyli tam, gdzie często malowano herb zamawiającego. Ten trop zaproponował Ernst Gombrich, ale nie ma dokumentu, który by go potwierdzał. Data również opiera się tylko na analizie stylu.
ArtystaSandro Botticelli (ok. 1445–1510)
DziełoWenus i Mars (ok. 1485) Venus and Mars
Technikatempera jajowa i olej na desce, 69,2 × 173,4 cm
Gdzie jest oryginałNational Gallery, Londyn
Co przedstawia obraz Botticellego?
Na leśnej polanie, naprzeciw siebie, leżą dwie postaci. Z lewej Wenus, oparta na różowej poduszce, w białej sukni ze złotymi lamówkami. Jest przytomna i spokojna, patrzy w stronę Marsa. Z prawej nagi Mars, okryty tylko przepaską, śpi z głową odrzuconą do tyłu. Pod łokciem ma pusty napierśnik.
Wokół nich bawią się cztery małe satyry z koźlimi nogami. Jeden wszedł w napierśnik, dwa niosą lancę, a jeden z nich ma na głowie hełm Marsa. Czwarty dmie bogu w muszlę prosto do ucha. Bóg śpi dalej. Nawet osy krążące mu przy głowie go nie budzą. W tle widać łąkę, wzgórza i daleko miasto otoczone murem. Za Wenus rośnie mirt, tradycyjny symbol małżeństwa.
Co oznacza śpiący Mars?
Według National Gallery przesłanie jest proste: miłość pokonała wojnę. Bóg wojny jest bezbronny, a bogini czuwa. Malarz potraktował temat z humorem, który miał bawić zamawiającego. Wenus jest ubrana, bo obraz wisiał w komnacie nowożeńców, a od panny młodej oczekiwano skromności. Muzeum dodaje, że w tamtych czasach wierzono, że widok pięknego męskiego ciała pomaga kobiecie począć syna.
Wzorem dla satyrów był opis zaginionego antycznego obrazu, zachowany u greckiego pisarza Lukiana. Przedstawiał ślub Aleksandra Wielkiego z Roksaną, a małe amorki bawiły się tam zbroją wodza. Botticelli zamienił amorki na satyry. Według muzeum mógł się tu inspirować wierszem Angela Poliziana, w którym pojawiają się „kozionogie satyry”.
Jak „Wenus i Mars” trafił do Londynu?
Obraz namalowano temperą jajową i olejem na desce, najpewniej topolowej. Najpóźniej w 1869 roku kupił go we Florencji kolekcjoner Alexander Barker. W 1874 roku, na aukcji jego zbiorów, nabyła go National Gallery w Londynie, gdzie ma numer inwentarzowy NG915. Spośród czterech najsłynniejszych obrazów mitologicznych Botticellego to jedyny, który nie należy do Galerii Uffizi.
