Młoda Polska · Secesyjny Rytm i Witrażowa Ekstrawagancja
Paw (1897–1899)
Porywający dekoracyjną ekspresją, dynamiczną linią i królewskim kolorytem pastel „Paw” Stanisława Wyspiańskiego to jeden z najbardziej zachwycających i śmiałych projektów polskiej secesji. Stworzony w przełomowych latach 1897–1899 jako projekt polichromii i witraży do krakowskiego kościoła Franciszkanów oraz Domu Towarzystwa Lekarskiego, obraz ukazuje dumnego pawia z rozłożonym, hipnotyzującym wachlarzem ogona. Wyspiański połączył tu młodopolską fascynację rodzimą przyrodą z orientalną symboliką i secesyjnym zamiłowaniem do giętkich, arabeskowych linii, tworząc kompozycję o niewiarygodnym ładunku dekoracyjnym i zmysłowym blasku.
Stanisław Wyspiański, Paw (1897–1899) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Krakowie.
Kościół Franciszkanów i dekoracyjny geniusz
Pod koniec XIX wieku Stanisław Wyspiański otrzymał zlecenie życia: renowację wnętrza średniowiecznego kościoła Franciszkanów w Krakowie. Zamiast zachowawczego historyzmu, młody wizjoner stworzył polichromię pełną żywych, polskich kwiatów, ziół i motywów zoomorficznych.
Motyw pawia był dla Wyspiańskiego ucieleśnieniem dumy, piękna i nieziemskiego blasku natury. W secesyjnej interpretacji pióra ptaka nie są jedynie anatomicznym opisem, lecz stają się wielką, witrażową partyturą barwną.
Każde 'pawie oko' pulsuje głębokim kobaltem, szmaragdem, złotem i ametystem, tworząc hipnotyzujący wzór, który przyciąga i oczarowuje spojrzenie widza. Wyspiański po mistrzowsku operuje rytmem powtórzeń, sprawiając, że ogon ptaka staje się żywym organizmem plastycznym, wibrującym feerią barw pod wpływem wyobrażonego światła.
MalarzStanisław Wyspiański (1869–1907)
Dzieło i technikaPaw (Peacock / Projet de vitrail) (1897–1899) pastel na papierze
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Krakowie Kraków, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Arabeska linii i krakowska tradycja
Kluczem do kompozycji „Pawia” jest mistrzostwo secesyjnej linii: długa, giętka szyja ptaka wygina się w płynnym, serpentynowym łuku, a rytmiczne pióra ogona wypełniają płaszczyznę kadru z rygorem japońskiego drzeworytu.
W polskiej tradycji ludowej pawie pióro – noszone dumnie przy krakowskiej czapce krakowiaka – jest symbolem fantazji, honoru i bogactwa. Wyspiański genialnie połączył ten wiejski symbol z wyrafinowaną estetyką europejskiego modernizmu.
Nasycenie pigmentów pastelowych jest tak intensywne, że powierzchnia papieru zdaje się lśnić własnym, wewnętrznym światłem, przywodząc na myśl kunsztowne witraże rozświetlane promieniami słońca. Kompozycja ta zrywa z akademicką perspektywą, stawiając na płaszczyznowość i dekoracyjną syntezę, która do dziś fascynuje znawców europejskiego Art Nouveau.
“
„Trzeba wziąć to, co nasze, swojskie, polskie, i podnieść do godności wielkiej, europejskiej sztuki.”
Ikona młodopolskiej secesji
„Paw” to jedno z najbardziej widowiskowych i dynamicznych dzieł w dorobku Stanisława Wyspiańskiego.
W Muzeum Narodowym w Krakowie dzieło to stanowi niezastąpioną wizytówkę polskiego Art Nouveau, inspirując współczesnych projektantów tkanin i wnętrz.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Projekt znajduje się w stałej ekspozycji Muzeum Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie (MNK).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Paw”
Wprowadź do swojego wnętrza królewski splendor szmaragdu i kobaltu, secesyjną fantazję i dumę polskiej tradycji artystycznej. Nasza dedykowana kolekcja tekstyliów z motywem „Pawia” Stanisława Wyspiańskiego to luksusowa propozycja dla osób ceniących wyrazisty, magnetyczny styl.
