Stanisław Wyspiański narysował „Portret żony w serdaku” pastelem w 1902 roku. Przedstawia Teodorę Teofilę z Pytków w barwnym stroju krakowskim, pokazaną bez upiększeń, na wprost. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Stanisław Wyspiański (1869–1907), Portret żony w serdaku (1902) · Muzeum Narodowe w Warszawie.
Kogo przedstawia portret?
Modelką jest Teodora Teofila Pytko (1868–1957), żona artysty. Wyspiański poślubił ją 18 września 1900 roku. Mieli troje dzieci: Helenę, Mieczysława i Stanisława. Artysta przysposobił też jej starszego syna Teodora.
Muzeum Narodowe w Warszawie podkreśla, że żona była dla Wyspiańskiego źródłem inspiracji. Obserwował jej swobodne zachowanie w domu i przy dzieciach. Ślady tych obserwacji widać w pastelach o macierzyństwie, a także w jego utworach literackich.
ArtystaStanisław Wyspiański (1869–1907)
DziełoPortret żony w serdaku (1902)
Technikapastel na papierze, 63 × 47,3 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie
Co przedstawia pastel?
Teofila siedzi na wprost i patrzy prosto na widza. Ma ciemne włosy gładko zaczesane z przedziałkiem pośrodku i rumiane policzki. Ręce trzyma złożone na kolanach. Na białej koszuli z ząbkowanym kołnierzem ma ciemnozielony serdak z rękawami, obszyty wielobarwnymi lamówkami. Zdobią go kolorowe kwiaty, drobne kółka i zielony chwost. Tło jest jednolite, brązowoczerwone.
Według muzeum Wyspiański pokazał żonę bez upiększeń, jako dobrze zbudowaną, rumianą i silną wiejską kobietę w barwnym stroju krakowskim. Muzeum nazywa ten portret bardzo osobistym przekazem artysty o kobiecie, która tak bardzo się od niego różniła, a była mu bardzo bliska. Sygnatura „SW / 1902” znajduje się w lewym górnym rogu.
Jak portret trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie?
W 1907 roku pastel kupili Fundatorzy Muzeum Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych z wystawy artysty w warszawskiej Zachęcie. Był potem pokazywany m.in. na wystawie dla uczczenia pamięci Wyspiańskiego w 1914 roku i na wystawie w Zachęcie w 1933 roku. W 1942 roku trafił jako depozyt do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Obraz ma wymiary 63 × 47,3 cm. Wykonano go pastelem na papierze żeberkowym naklejonym na tekturę. Dziś należy do kolekcji pasteli polskich w Gabinecie Rycin i Rysunków (nr inw. 210851). W katalogach występuje też jako „Portret żony w stroju krakowskim” lub po prostu „Portret żony”.
Jakie inne portrety żony stworzył Wyspiański?
Teofila jest jedną z najczęściej portretowanych przez Wyspiańskiego osób. W tym samym 1902 roku powstało „Macierzyństwo”, na którym karmi synka Stasia (Muzeum Narodowe w Warszawie). W 1904 roku artysta narysował „Autoportret z żoną”, który kolekcjoner Feliks Jasieński opisał jako „Artysta w serdaku, żona w stroju ludowym” (Muzeum Narodowe w Krakowie). W 1905 roku powstała rozbudowana wersja „Macierzyństwa”, dziś w Krakowie.
