Stanisław Wyspiański – Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty
Młoda Polska · Dramat Ojca i Syna pod Wawelem
Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty (1895)
Jeden z najbardziej poruszających, surowych i bezkompromisowych psychologicznie portretów w sztuce polskiej przełomu wieków – „Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty” – to niezwykle osobiste, bolesne i mistrzowskie rozliczenie Stanisława Wyspiańskiego z rodzinną przeszłością. Powstały w 1895 roku pastel przedstawia sędziwego, zniszczonego przez nałóg i zapomnienie rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego. Wychowany w domu wuja Stankiewicza młody Stanisław uwiecznił ojca z profilu, z siwą, rozwianą brodą i zmęczonym spojrzeniem, łącząc w jednym kadrze synowski żal, głębokie współczucie i podziw dla artystycznego tragizmu ludzkiego losu.
Stanisław Wyspiański, Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty (1895) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Krakowie.
Pracownia u stóp Wawelu i dom Długosza
Franciszek Wyspiański był zdolnym krakowskim rzeźbiarzem, uczniem Władysława Oleszczyńskiego. Jego pracownia mieściła się w zabytkowym Domu Długosza u stóp wawelskiego wzgórza – w tym magicznym miejscu mały Stanisław Wyspiański spędził wczesne dzieciństwo wśród gipsowych odlewów i bloków kamienia.
Po przedwczesnej śmierci matki Marii z Rogowskich, ojciec popadł w głęboki alkoholizm i nie był w stanie wychowywać syna. Stanisław został przygarnięty przez bezdzietne małżeństwo ciotki Joanny i Kazimierza Stankiewiczów.
Gdy w 1895 roku młody malarz wrócił ze studiów w Paryżu, odnalazł ojca mieszkającego w ubóstwie w przytułku dla starców u krakowskich Helclów i postanowił uwiecznić jego zmęczoną, szlachetną twarz.
MalarzStanisław Wyspiański (1869–1907)
Dzieło i technikaPortret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty (1895) pastel na papierze
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Krakowie Kraków, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Ekspresja profilu i rzeźbiarski światłocień
W technice tego portretu uderza rzeźbiarskie myślenie formą: Wyspiański traktuje głowę ojca jak bryłę wykutą w kamieniu, wydobywając ostre rysy nosa, zapadnięte policzki i gęstą kępę siwych włosów.
Zastosowana paleta barwna jest ciemna i nastrojowa: głębokie grafity, szarości, sepie i ziemiste ugru kontrastują z chłodnym błękitem koszuli i bladością zmęczonej cery starca.
Ekspresyjne, gwałtowne linie pastelu oddają wewnętrzne rozedrganie i napięcie emocjonalne – to nie chłodny dokument medyczny, lecz intymny krzyk serca syna, który w zrujnowanym ojcu widzi własne przeznaczenie.
“
„U stóp Wawelu ojciec mój miał pracownię... Tam po raz pierwszy dotknąłem sztuki, która jest zarazem błogosławieństwem i przekleństwem.”
Wstrząsające świadectwo w MNK
„Portret Franciszka Wyspiańskiego” to jedno z najdorzalszych i najbardziej bezkompromisowych dzieł portretowych w polskiej sztuce schyłku XIX wieku.
W Muzeum Narodowym w Krakowie płótno to przyciąga uwagę koneserów swoją psychologiczną prawdą, dramatyzmem i mistrzostwem pastelowego gestu.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Dzieło wchodzi w skład stałej kolekcji Muzeum Stanisława Wyspiańskiego w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Portret Franciszka Wyspiańskiego, ojca artysty”
Dla koneserów sztuki poszukujących głębi psychologicznej, surowej prawdy i przejmującego dramatyzmu młodopolskiego Krakowa. Nasza kolekcja z motywem portretu Franciszka Wyspiańskiego to hołd dla tradycji, historii i polskiego rzemiosła najwyższej próby.
