Stanisław Wyspiański – Portret panny Sternbachówny
Młoda Polska · Kraków, 1904
Portret panny Sternbachówny (1904)
Stanisław Wyspiański narysował „Portret panny Sternbachówny” pastelem w 1904 roku. Przedstawia sześcioletnią Helenkę, córkę krakowskiego filologa klasycznego Leona Sternbacha, z wiankiem kwiatów we włosach. Pastel jest własnością prywatną i znajduje się w depozycie Muzeum Narodowego w Warszawie.
Stanisław Wyspiański (1869–1907), Portret panny Sternbachówny (1904) · kolekcja prywatna (depozyt w Muzeum Narodowym w Warszawie).
Kim była panna Sternbachówna?
Modelką jest Helena Sternbach, urodzona w 1898 roku, córka Leona i Leontyny Sternbachów. Leon Sternbach (1864–1940) był filologiem klasycznym w Krakowie. W 1904 roku, gdy powstał portret, Helenka miała sześć lat. Tytuł „panna Sternbachówna” to dawna forma nazwiska niezamężnej córki.
Wyspiańskiego i Sternbacha łączyła wcześniejsza współpraca. Na przełomie 1902 i 1903 roku przygotowywali dwujęzyczne wydanie I księgi „Iliady” Homera: Sternbach przetłumaczył grecki tekst, a Wyspiański zajął się opracowaniem graficznym książki. Polska Wikipedia wymienia rodzinę Sternbachów wśród osób, które artysta portretował pastelem na przełomie wieków.
ArtystaStanisław Wyspiański (1869–1907)
DziełoPortret panny Sternbachówny (1904)
Technikapastel na papierze, 45 × 61 cm
Gdzie jest oryginałkolekcja prywatna (depozyt w Muzeum Narodowym w Warszawie)
Dlaczego istnieją dwie wersje portretu?
W 1904 roku Wyspiański wykonał trzy pastelowe portrety członków rodziny Sternbachów. Portret Helenki powstał w dwóch wersjach. Pastel z warszawskiego depozytu jest repliką autorską, czyli powtórzeniem wykonanym przez samego artystę. W pierwszej wersji dziewczynka miała we włosach kokardę, w replice Wyspiański zastąpił ją wiankiem z kolorowych kwiatów. Obie wersje są w rękach prywatnych.
Muzeum Narodowe w Warszawie sugeruje, że replika mogła być próbą opracowania tego samego motywu w innej stylistyce i innej kolorystyce. Według muzeum pastelowe portrety dzieci były dla artysty wytchnieniem po pracy nad wielkimi projektami polichromii i witraży, a zarazem polem do eksperymentów z kolorem i kompozycją.
Co przedstawia pastel?
Dziewczynka opiera się o stół, podpierając głowę dłońmi, i patrzy na widza z zaciekawieniem. Ma długie, jasne włosy rozsypane na ramionach i wianek z róż i liści. Ubrana jest w jasną sukienkę z koronkami. Kadr jest ujęty lekko z góry i po skosie, a stół tworzy dużą, ciemną płaszczyznę.
Muzeum zwraca uwagę, że artysta wymodelował dokładnie przede wszystkim twarz, a wianek i strój opracował szkicowo. Tło sprowadzone jest do płaskich plam granatu i brązu. Dzięki temu cała uwaga skupia się na postaci małej modelki. Sygnatura „SW 1904” znajduje się w lewym dolnym rogu.
Gdzie jest oryginał i jakie miał losy?
Pastel na papierze żeberkowym, naklejonym na tekturę, ma wymiary 45 × 61 cm. Pierwotnie należał do profesora Leona Sternbacha w Krakowie. Według pieczątek na odwrociu po II wojnie światowej był przez pewien czas w depozycie Muzeum Stanisława Wyspiańskiego, oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie. Od 1 grudnia 2009 roku jest w depozycie Muzeum Narodowego w Warszawie (nr Dep.5968).
W katalogu dzieł malarskich Wyspiańskiego z 1925 roku praca figurowała pod tytułem „Dziewczynka”. W latach 2015–2016 pokazywano ją na wystawie „Mistrzowie pastelu. Od Marteau do Witkacego” w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Portret panny Sternbachówny”?
kolekcja prywatna (depozyt w Muzeum Narodowym w Warszawie).
Gdzie można zobaczyć oryginał „Portretu panny Sternbachówny”?
Pastel jest własnością prywatną, od 2009 roku w depozycie Muzeum Narodowego w Warszawie. Pokazywano go tam m.in. na wystawie „Mistrzowie pastelu” w latach 2015–2016.
Kogo przedstawia portret?
Sześcioletnią Helenę Sternbach, urodzoną w 1898 roku córkę filologa klasycznego Leona Sternbacha i Leontyny Sternbach.
Kiedy i jaką techniką powstał obraz?
W 1904 roku, pastelem na papierze żeberkowym. Praca ma wymiary 45 × 61 cm.
Produkty z obrazem „Portret panny Sternbachówny”
Reprodukcję obrazu drukujemy na zamówienie w naszej firmie w Wołominie – większość produktów także szyjemy. Poniżej wybrane z nich.
