Stanisław Wyspiański narysował pastelem „Śpiącego Stasia” w grudniu 1904 roku w Krakowie. To portret jego najmłodszego syna, trzyletniego Stanisława, który zasnął przy stole. Oryginał należy do Fundacji im. Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu.
Stanisław Wyspiański (1869–1907), Śpiący Staś (1904) · Muzeum Narodowe w Poznaniu (Fundacja im. Raczyńskich).
Kiedy i jak powstał „Śpiący Staś”?
Stanisław junior, zwany Stasiem, urodził się 2 grudnia 1901 roku w mieszkaniu Wyspiańskich przy ulicy Krowoderskiej w Krakowie. Był najmłodszym z trojga dzieci artysty i Teodory Teofili z Pytków, po Helenie (1896) i Mieczysławie (1899).
Wyspiański prowadził raptularz, czyli zeszyt z krótkimi notatkami o pracy. Pod datą 6 grudnia 1904 roku zapisał: „Rysuję Stasia na stole”. Na ten wpis powołują się zarówno Muzeum Narodowe w Poznaniu, jak i Muzeum Narodowe w Krakowie. Chłopiec skończył wtedy trzy lata. Pastel jest sygnowany w prawym dolnym rogu monogramem SW i datą 1904.
ArtystaStanisław Wyspiański (1869–1907)
DziełoŚpiący Staś (1904)
Technikapastel na papierze, 47 × 62 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Poznaniu (Fundacja im. Raczyńskich)
Co przedstawia pastel?
Staś siedzi na wiklinowym krześle w obszernym czerwonym ubranku i śpi z głową złożoną na rękach, opartych o stół. Artysta pokazał go z bliska i lekko z góry, a kadr ucina krzesło i część stołu. Twarz chłopca jest spokojna, policzek wtulony w rękaw, jasne włosy opadają na czoło.
Kolorystyka opiera się na ciepłych barwach. Czerwień ubranka i żółć wiklinowego krzesła równoważą głębokie granaty, którymi Wyspiański zaznaczył cienie w fałdach materiału. Tło jest jasne, w odcieniach różu i złocistej żółci. Muzeum w Poznaniu zwraca uwagę właśnie na to zestawienie ciepłych czerwieni i żółci z chłodnym granatem.
Dlaczego Wyspiański tak często rysował śpiące dzieci?
Wyspiański wielokrotnie portretował żonę i dzieci. W samym grudniu 1904 roku raptularz odnotowuje kilka takich prac: 5 grudnia „Rysuję Mietka na kanapie”, 6 grudnia Stasia, a 7 grudnia „dzieci za stołem”. Polska Wikipedia podkreśla, że dzieci na tych pastelach nie mają sztucznej pozy.
Według opisu Muzeum Narodowego w Poznaniu artysta czekał, aż dzieci zasną, by móc je spokojnie narysować. Śpiący model nie zmienia pozycji, a ojciec mógł pracować bez pośpiechu. Do tej grupy należą też „Śpiące dziecko na poduszce” z 1902 roku (Muzeum Narodowe w Warszawie), na którym także jest Staś, oraz „Śpiący Mietek” z 1902 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Gdzie można zobaczyć oryginał?
Pastel ma wymiary 47 × 62 cm. Należy do Fundacji im. Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu (nr inw. MNP FR 138). Trafił tam z Galerii Rogalińskiej Edwarda Aleksandra Raczyńskiego, który kupił go do swojej kolekcji. W wydanym w 1925 roku katalogu „Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie” praca figuruje pod numerem 426 jako własność Raczyńskiego.
Nie należy go mylić z innymi pracami o podobnym tytule. Muzeum Śląskie w Katowicach przechowuje pastel z 1902 roku, na którym Staś śpi jako niemowlę, a w zbiorach prywatnych znajduje się mały rysunek kredką ze śpiącym Stasiem z około 1904 roku.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Śpiący Staś”?
Muzeum Narodowe w Poznaniu (Fundacja im. Raczyńskich).
