Artemisia Gentileschi

Zaciśnięto na jej palcach żelazne więzy, by sprawdzić, czy nie kłamie. Odpowiedziała pędzlem, stworzywszy najbrutalniejsze arcydzieło baroku

Sali sądowej w siedemnastowiecznym Rzymie daleko było do miejsca sprawiedliwości. Siedemnastoletnia Artemisia Gentileschi, córka wziętego malarza Orazio Gentileschiego, stanęła naprzeciw swojego oprawcy i nauczyciela perspektywy, Agostina Tassiego. Aby potwierdzić prawdomówność dziewczyny oskarżającej artystę o gwałt, sędziowie zarządzili tak zwaną próbę więzów. Sędziowscy oprawcy powoli zaciskali na jej malarskich palcach metalowe klamry, a ona, znosząc niewyobrażalny ból, krzyczała wprost w twarz Tassiego, że to są pierścienie, które od niego dostaje. Choć winę mężczyźnie udowodniono, wyrok skazujący go na wygnanie nigdy nie wszedł w życie. Artemisia zrozumiała wówczas jedno: w świecie zdominowanym przez mężczyzn jedyną bronią, jaka jej pozostała, jest własna sztuka.

Wkrótce po procesie opuściła Rzym i udała się do Florencji. To tam powstała pierwsza wersja jej najbardziej wstrząsającego płótna – „Judyta ścinająca Holofernesa”. Zapomnijcie o subtelnych, nieśmiałych bohaterkach renesansu. U Gentileschi Judyta nie sięga po miecz z wahaniem. Z podwiniętymi rękawami, mocnym chwytem i chłodną determinacją na twarzy dociska ciało pijanego asyryjskiego wodza do łóżka, podczas gdy krew tryska na prześcieradło. Przelewając własną traumę i gniew na płótno, stworzyła scenę tak surową i anatomicznie precyzyjną, że przerażona wielka księżna Medyceuszy kazała ukryć obraz w najdalszym narożniku pałacu Uffizi, odmówiwszy artystce zapłaty za pracę.

Pierwsza kobieta we florenckiej Akademii i malarka, która dyktowała warunki królom

Artemisia Gentileschi nie zamierzała jednak żyć w cieniu męskiej przemocy ani sprowadzać swojej twórczości wyłącznie do roli terapeutycznego aktu. Była mistrzynią budowania swojego autorytetu. W 1616 roku dokonała niemożliwego – jako pierwsza kobieta w historii została przyjęta w poczet członków florenckiej Accademia delle Arti del Disegno. Przełamała barierę, która przez stulecia rezerwowała prestiżowe zlecenia historyczne i religijne wyłącznie dla mężczyzn. Zaprzyjaźniła się z Galileuszem, czerpiąc z jego odkryć naukowych wiedzę o fizyce i optyce, co widać w niezwykłej trajektorii strumieni krwi na jej płótnach.

Gdy zyskała całkowitą niezależność finansową, przeniosła się do Neapolu, a następnie na zaproszenie króla Karola I udała się do Londynu. Słynęła z bezkompromisowego podejścia do mecenasów. W swoich listach pisała wprost, że pokaże im, co potrafi kobieta, dodając z dumą, że pod jej pędzlem kryje się dusza Cezara. Zmarła w Neapolu około 1656 roku, pozostawiając po sobie spuściznę, która na wieki przewartościowała rolę kobiet w sztuce europejskiej.

Źródła informacji wykorzystane przy opracowaniu:

• National Gallery w Londynie - Artemisia Gentileschi
• Galleria degli Uffizi - Judyta ścinająca Holofernesa