Alfons Mucha – 4 pory roku (1896)

Czym są panele dekoracyjne i jak powstały „Pory roku”?

W połowie lat dziewięćdziesiątych XIX wieku Mucha pracował na podstawie umowy z paryską drukarnią Ferdinanda Champenois. Drukarnia przy Boulevard Saint-Michel zatrudniała około trzystu pracowników i miała dwadzieścia pras parowych. Razem z Champenois artysta rozwinął nowy rodzaj wydawnictwa: panel dekoracyjny, czyli plakat bez tekstu reklamowego, przeznaczony wyłącznie do ozdoby wnętrz. Panele drukowano w dużych nakładach i sprzedawano w przystępnej cenie.

„Pory roku” z 1896 roku to pierwszy taki zestaw w dorobku Muchy. Cykl spodobał się na tyle, że Champenois zamówił u artysty co najmniej dwa kolejne zestawy na ten sam temat, w 1897 i 1900 roku. Zachowały się też projekty dwóch następnych wersji. Po „Porach roku” Mucha stworzył kolejne cykle paneli, m.in. „Kwiaty” i „Sztuki” (1898), „Pory dnia” (1899) oraz „Kamienie szlachetne” (1900).

Co przedstawia każda z czterech plansz?

Wiosna to jasnowłosa postać w przejrzystej białej sukni, stojąca pod kwitnącym drzewem. Białe kwiaty ma także we włosach. Trzyma lirę zrobioną z gałęzi, na której siedzą trzy małe ptaki.

Lato to ciemnowłosa kobieta z czerwonymi makami we włosach. Opiera się o winorośl, a stopy zanurza w płytkiej wodzie. Tło wypełnia delikatne, błękitne niebo letniego dnia.

Jesień ma we włosach wieniec z chryzantem. Siedzi wśród jesiennych roślin i zbiera winogrona z obficie owocującej winorośli.

Zima jest owinięta od stóp do głów bladozieloną peleryną i stoi przy ośnieżonym krzewie. W dłoniach ogrzewa małego ptaka, a trzy inne ptaki przyglądają się temu z boku. Fundacja Muchy zwraca uwagę, że płaska, uproszczona kompozycja tej planszy przypomina japońskie drzeworyty.

Co nowego wniósł Mucha do starego tematu?

Personifikacje pór roku nie były niczym nowym. Pojawiały się u dawnych mistrzów i w innych wydawnictwach samego Champenois. Według Fundacji Muchy nowością były postaci przypominające nimfy, osadzone w wiejskim krajobrazie właściwym dla każdej pory roku. Mucha oddał w nich nastrój kolejnych miesięcy: niewinność wiosny, zmysłowe ciepło lata, urodzaj jesieni i mróz zimy. Razem cztery plansze tworzą obraz harmonijnego cyklu natury.

Każda plansza ma wąski, pionowy format. Pojedyncza litografia mierzy około 103 na 54 cm. Znana jest także wariacja tego zestawu w formacie parawanu, z czterema planszami ustawionymi obok siebie.

Gdzie można zobaczyć „Pory roku”?

„Pory roku” są litografią, a nie jednym obrazem olejnym, dlatego nie ma jednego oryginału w jednym muzeum. Odbitki drukowane przez Champenois trafiły do wielu kolekcji publicznych i prywatnych. Komplet z 1896 roku, razem z opisami poszczególnych plansz, prezentuje w internetowej galerii Fundacja Muchy, która opiekuje się dorobkiem artysty.