Alfons Mucha – Rozmarzenie

Kalendarz, który stał się artystyczną sensacją Paryża

Wiosną 1897 roku Ferdinand Champenois zlecił Musze zaprojektowanie luksusowego kalendarza firmowego na nadchodzący rok 1898. Praca miała mieć charakter reprezentacyjny – drukarnia chciała zaprezentować swoim zamożnym klientom pełnię możliwości technologicznych nowo zakupionych, wielkoformatowych pras litograficznych. Mucha, pracujący wówczas w gorączkowym tempie po sukcesie plakatów dla Sarah Bernhardt, podszedł do zadania w sposób całkowicie bezkompromisowy.

Zamiast typowych dla kalendarzy tamtej epoki motywów zegarowych, klepsydr czy alegorii Przemijania Czasu, artysta stworzył monumentalną kompozycję o tytule „Rêverie” (Zaduma / Rozmarzenie). Przedstawił młodą kobietę o hipnotyzującym spojrzeniu i bujnych, miedzianozłotych włosach spływających kaskadami na ramiona. Bohaterka opiera się o balustradę, trzymając w smukłych dłoniach otwarty szkicownik z motywami roślinnymi. Wygląda tak, jakby na chwilę oderwała wzrok od lektury, zanurzając się we wspomnieniach lub erotycznym marzeniu sennym.

Gdy pierwsze odbitki próbne zeszły z maszyn drukarskich przy bulwarze Saint-Michel, Champenois zaniemówił z zachwytu. Zdał sobie sprawę, że umieszczenie na tak wybitnym dziele siatki kalendarzowej byłoby profanacją. Natychmiast podjął decyzję o wydrukowaniu dodatkowego nakładu jako samodzielnego panneau décoratif bez żadnych napisów reklamowych. Grafika wyprzedała się w zawrotnym tempie, stając się jednym z najbardziej pożądanych druków artystycznych w Paryżu.

Aura snu, misterium koła i mistrzostwo secesyjnego ornamentu

Kompozycja „Rozmarzenia” to kwintesencja secesyjnego zmysłu dekoracyjnego. Centralną postać otacza potężna, misterna aureola złożona z ażurowych motywów roślinnych i geometrycznych pąków, przypominająca misterne koronki lub witraż gotyckiej katedry. Zastosowanie koła w tle to charakterystyczny zabieg kompozycyjny Muchy – krąg symbolizuje wieczność, harmonię wszechświata i kobiecy pierwiastek boskości.

Kolorystyka dzieła utrzymana jest w niezwykle wysmakowanej, stonowanej gamie. Dominują miękkie pastele: spłowiała zieleń szałwii, kremowa biel plisowanej szaty muślinowej, miodowe złoto oraz głębokie, miedziane rudości fryzury. Zamiast ostrych kontrastów światłocieniowych Mucha operuje płaskimi plamami barwnymi obwiedzionymi kaligraficzną, ciemniejszą kreską. Spojrzenie bohaterki – lekko senne, tajemnicze, skierowane prosto w oczy widza – tworzy intymną więź psychologiczną, od której nie sposób oderwać wzroku.

Triumf na Salonach i współczesny renesans dzieła

Prezentacja „Rozmarzenia” na prestiżowej wystawie szerokiej publiczności na prestiżowej wystawie Salon des Cent w Paryżu w 1897 roku, gdzie wywołało ekstazę krytyków. Recenzenci pisali o „poezji zaklętej w litograficzny kamień” i chwalili Muchę za stworzenie nowego ideału współczesnej kobiety – wyemancypowanej, myślącej, a jednocześnie pełnej zmysłowego czaru i godności.

W kolejnych dekadach motyw z „Rozmarzenia” był reprodukowany na niezliczonych nośnikach: od porcelanowych pater w Limoges, przez repusowane srebrne papierośnice, aż po wachlarze z pawich piór. Dziś stanowi jedno z absolutnych arcydzieł sztuki secesyjnej, którego magnetyzm nie osłabł ani na jotę.