Alfons Mucha – Job

Odważne zlecenie z Perpignan i rewolucja w marketingu

Firma produkująca bibułki papierosowe Job, założona w połowie XIX wieku przez Jeana Bardou w Perpignan, słynęła z niezwykle nowoczesnego podejścia do reklamy. Nazwa marki pochodziła od inicjałów założyciela (J.B.), rozdzielonych stylizowanym diamentem, co w oczach odbiorców czytało się jako biblijne słowo „JOB”. Właściciele przedsiębiorstwa regularnie zamawiali projekty plakatów u czołowych paryskich artystów – dla marki pracowali wcześniej tacy mistrzowie jak Jules Chéret czy Jane Atché. Jednak to propozycja Alfonsa Muchy z 1896 roku miała przejść do legendy jako absolutny szczyt sztuki plakatowej.

Mucha podszedł do tematu z bezprecedensową śmiałością obyczajową. W epoce wiktoriańskiej widok kobiety palącej tytoń w przestrzeni publicznej uchodził za skandaliczny, zarezerwowany wyłącznie dla środowisk bohemy artystycznej, kurtyzan lub sufrażystek domagających się równouprawnienia. Artysta uczynił z palenia papierosa akt czystego hedonizmu, wyzwolenia i zmysłowej rozkoszy.

Bohaterka plakatu została przedstawiona z głową odrzuconą lekko do tyłu w ekstazie, z przymkniętymi powiekami i rozchylonymi wargami. W smukłych, wygiętych palcach trzyma żarzącego się papierosa, z którego unosi się błękitna, spiralna smuga dymu. Plakat natychmiast stał się sensacją towarzyską – wywołał oburzenie tradycjonalistów i zachwyt postępowej części paryskiej publiczności.

Arabeskowe kaskady włosów i zmysłowy dym

Kluczowym elementem plastycznym plakatu „Job” jest absolutne mistrzostwo w operowaniu linią krzywą. Włosy modelki nie są zwykłą fryzurą – to żywiołowa masa wijących się, sprężystych splotów, które francuscy krytycy złośliwie, lecz z podziwem, ochrzcili mianem „makaronów Muchy” (les nouilles de Mucha). Pasma włosów wypełniają niemal całą przestrzeń kompozycyjną, tworząc hipnotyzujący wzór arabeskowy spleciony ze smugami papierosowego dymu.

W tle kompozycji Mucha powtórzył zgeometryzowany logotyp marki JOB w formie kunsztownego, heksagonalnego wzoru przypominającego luksusową tapetę ścienną lub mauretańską mozaikę. Kolorystyka operuje wyrafinowaną grą ciepłych i chłodnych tonów: złociste, bursztynowe i kasztanowe odcienie włosów kontrastują z chłodnym błękitem dymu oraz purpurą szaty zapiętej wielką, secesyjną klamrą. To plastyczna symfonia, w której reklama użytkowa osiągnęła poziom czystej poezji wizualnej.

Ikona nowoczesności i emancypacji

Z perspektywy czasu plakat „Job” urósł do rangi jednego z najważniejszych manifestów wizualnych rodzącego się XX wieku. Zapowiadał nadejście epoki „nowej kobiety” (New Woman) – niezależnej, świadomej swojej siły i zmysłowości, która bez kompleksów wkraczała w przestrzeń publiczną dotąd zdominowaną przez mężczyzn.

Dziś oryginalne litografie „Job” uchodzą za najcenniejsze perły na rynku plakatów z epoki Art Nouveau. Wystawiane w prestiżowych muzeach od Paryża po Tokio, niezmiennie fascynują nowoczesnością formy i niepowtarzalną energią secesyjnej linii.