Alfons Mucha – Bizantyjskie głowy: blondynka

Mistycyzm Wschodu i paryska fascynacja Bizancjum

W drugiej połowie lat 90. XIX wieku paryskie elity intelektualne i artystyczne ogarnęła fala gorącej fascynacji sztuką Bizancjum i Orientu. Wpływ na to miały głośne odkrycia archeologiczne, publikacje o mozaikach w Rawennie i bazylice Hagia Sophia oraz sukcesy sceniczne Sarah Bernhardt w rolach orientalnych monarchiń. Mucha, który ze względu na swoje słowiańskie korzenie czuł głębokie duchowe pokrewieństwo z kulturą prawosławia i wczesnego chrześcijaństwa, postanowił złożyć hołd tej estetyce.

Wspólnie z Ferdinandem Champenois zaplanował wydanie pary dekoracyjnych paneli w formacie medalionów – „Blondynki” oraz „Brunetki”. Prace pomyślano jako luksusowe płyty litograficzne, które oprawione w złocone ramy mogły zawisnąć w reprezentacyjnych salonach i buduarach epoki. Miały one stanowić kontrapunkt: z jednej strony chłodny, słoneczny blask jasnowłosej niewiasty, z drugiej zaś mroczny, głęboki żar jej ciemnowłosej towarzyszki.

„Blondynka” przedstawia profil młodej kobiety o posągowych, klasycznych rysach. Jej jasne loki zostały zamknięte w niezwykle skomplikowanym, jubilerskim czepcu przypominającym paradne nakrycia głowy cesarzowych Konstantynopola. Wzrok bohaterki, skierowany w dal ponad horyzontem widza, emanuje niewzruszonym majestatem, świętością i zmysłowym dystansem.

Złotnicza precyzja, filigrany i geometria medalionu

Tym, co wprawia w osłupienie każdego widza podziwiającego „Blondynkę”, jest mikroskopijna wręcz precyzja rysunku jubilerskiego. Nakrycie głowy niewiasty to arcydzieło wyimaginowanego złotnictwa: ażurowe siatki z pereł, grawerowane złote płytki, wiszące zausznice z kaboszonami i misternie kute filigrany. Każdy element metalowy zdaje się mieć realny ciężar i fakturę, co świadczy o bliskiej współpracy Muchy z wybitnym paryskim jubilerem Georges'em Fouquetem.

Profil kobiety został wpisany w idealny okrąg medalionu, którego obramowanie tworzy stylizowany nimb z motywami orientalnych arabesek i pąków roślinnych. Kolorystyka panelu jest niezwykle wysmakowana: dominują odcienie starego złota, kości słoniowej, platyny, miękkiej szarości oraz chłodnego błękitu i szałwiowej zieleni. Zastosowanie subtelnych przejść tonalnych nadaje twarzy aksamitną miękkość, tworząc fascynujący kontrast z twardą materią kruszców i klejnotów.

Klasyka światowego wzornictwa w zbiorach sztuki

Mistrzowski dyptyk „Bizantyjskie głowy” stał się jednym z najbardziej pożądanych dzieł Muchy wśród kolekcjonerów fin-de-siècle'u. Drukarnia Champenois wypuściła wersje na papierze welinowym, jedwabiu, a nawet na wytłaczanych płytach blaszanych, które zyskały ogromną popularność w salonach od Wiednia po Petersburg.

Współcześnie rzadkie odbitki litograficzne „Blondynki” zdobią zbiory The Mucha Trust w Pradze oraz Petit Palais w Paryżu, stanowiąc niezmiennie inspirację dla współczesnych projektantów mody, biżuterii i grafiki użytkowej.