Alfons Mucha – Bizantyjskie głowy: brunetka

Mroczna siostra światła i kontrapunkt dyptyku

Gdy pod koniec 1897 roku Ferdinand Champenois zatwierdzał do druku projekt „Blondynki”, Mucha wiedział, że dzieło nie będzie pełne bez swojego ciemnowłosego kontrapunktu. W filozofii artysty – głęboko zakorzenionej w słowiańskim mistycyzmie i symbolizmie – światło i cień, dzień i noc, złoto i heban stanowiły nierozerwalną całość wszechświata. Tak narodziła się „Brunetka”, postać o zupełnie innej dynamice psychologicznej niż jej jasnowłosa siostra.

Bohaterka panelu to kobieta o wyrazistych, południowych rysach, dumnej linii podbródka i głębokim, niemal hipnotycznym spojrzeniu ciemnych oczu. Jej profil został ujęty z surową, geometryczną powagą, przywodzącą na myśl słynne mozaiki z bazyliki San Vitale w Rawennie. W przeciwieństwie do łagodnej „Blondynki”, z wizerunku „Brunetki” bije nieprzenikniona tajemnica, siła charakteru i chłodny, monarszy autorytet.

Dzieło wywołało w Paryżu ogromną sensację. Krytycy pisali, że Mucha stworzył współczesne wcielenie femme fatale – kobiety fascynującej, nieodgadnionej, w której zmysłowość miesza się z arystokratyczną niedostępnością. Dyptyk błyskawicznie stał się hitem kolekcjonerskim.

Ciemny heban, szafiry i geometria wschodniego czepca

Kompozycja „Brunetki” uderza mistrzowskim operowaniem ciemnymi plamami barwnymi i wyrafinowanym detalem jubilerskim. Hebanowe włosy modelki, splecione w misterne warkocze, zostały ujęte w fantastyczny, bogato zdobiony hełm-czepiec, wysadzany głębokimi szafirami, lapis-lazuli i patynowanym brązem. Zausznice spływające wzdłuż szyi mają geometryczną, niemal architektoniczną formę, nawiązującą do wczesnośredniowiecznego rzemiosła armeńskiego i bizantyjskiego.

Kolorystyka dzieła jest znacznie głębsza i bardziej nasycona niż w przypadku „Blondynki”. Dominują tu tony terakoty, ciemnego burgundu, miedzianych brązów, oliwkowej zieleni oraz głębokiego, nocnego granatu. Wspaniały nimb otaczający głowę bohaterki został wypełniony motywami stylizowanych liści akantu i plecionek celtycko-wschodnich, tworząc wokół twarzy aurę sakralnego misterium.

Wieczny dialog światła i cienia

Zestawione razem „Blondynka” i „Brunetka” tworzą jeden z najbardziej komplementarnych i doskonałych dyptyków w dziejach światowej grafiki. Stanowią świadectwo uniwersalnego geniuszu Muchy, który z równą wirtuozerią potrafił uchwycić eteryczną jasność, co mroczną, głęboką ekspresję.

Oryginalne plansze litograficzne „Brunetki” są pieczołowicie chronione w zbiorach Mucha Trust w Pradze oraz w paryskim Petit Palais, stanowiąc niezmiennie punkt odniesienia dla historyków secesyjnego rzemiosła artystycznego.