Alfons Mucha – Plakat C.S./ Y.W.C.A

Świt nowej republiki i amerykańska pomoc w Pradze

Jesienią 1918 roku, po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej, narodziła się niepodległa Republika Czechosłowacka z prezydentem Tomášem Masarykiem na czele. Mucha, gorący patriota, rzucił się w wir pracy państwowotwórczej: bez pobierania wynagrodzenia zaprojektował pierwsze czechosłowackie znaczki pocztowe (słynny widok Hradczan), nowe banknoty państwowe, a nawet herby i mundury dla rodzącej się policji i wojska.

Kraj znajdował się jednak w skrajnie trudnej sytuacji humanitarnej: zniszczenia wojenne, głód, tysiące sierot i zdemobilizowanych żołnierzy wymagały natychmiastowych działań ratunkowych. Z pomocą pospieszyła amerykańska organizacja charytatywna Y.W.C.A. (Chrześcijańskie Stowarzyszenie Młodych Kobiet), prowadzona m.in. przez córkę prezydenta Alice Masarykovą. Organizacja otwierała w Pradze jadłodajnie, punkty medyczne, schroniska dla bezdomnych dziewcząt oraz kursy zawodowe dla kobiet.

Gdy działaczki Y.W.C.A. poprosiły Muchę o stworzenie plakatu promującego ich działalność i zbiórkę funduszy, artysta natychmiast zgodził się wykonać projekt pro bono. Stworzył wizerunek, który łączył uniwersalne przesłanie chrześcijańskiej miłości bliźniego z głęboką symboliką słowiańską.

Słowiańska lipa, opiekuńcze ramiona i błękit odrodzenia

Plakat „C.S. / Y.W.C.A.” różni się diametralnie od zmysłowych, paryskich afiszów reklamowych Muchy z lat 90. XIX wieku. Zamiast salonowej kokieterii dominuje tu powaga, godność i etos społeczny. Główna postać to młoda dziewczyna o szlachetnych, słowiańskich rysach twarzy, ubrana w tradycyjną ludową koszulę z wyszywanym kołnierzem. W dłoniach z czułością trzyma gałąź lipy – odwiecznego słowiańskiego symbolu pokoju, gościnności i ochrony ogniska domowego.

W tle kompozycji widnieje charakterystyczny błękitny trójkąt – międzynarodowy emblemat Y.W.C.A. symbolizujący harmonijny rozwój ciała, umysłu i ducha. Mucha po mistrzowsku operuje barwami narodowymi i symbolicznymi: czyste błękity, ciepła biel lnu oraz złociste i koralowe akcenty haftu tworzą nastrój świątecznego spokoju. Kompozycja emanuje ciepłem, wzywając do pomocy najsłabszym i budowy nowego, braterskiego społeczeństwa.

Wielka lekcja sztuki zaangażowanej społecznie

Plakat „C.S. / Y.W.C.A.” stanowi niezwykle ważny rozdział w twórczości Alfonsa Muchy. Dowodzi, że secesyjna estetyka potrafiła z pełną godnością służyć celom wyższym niż tylko komercyjna reklama produktów – stając się potężnym głosem w walce o humanizm, prawa kobiet i sprawiedliwość społeczną.

Dziś rzadkie egzemplarze tego historycznego plakatu są pieczołowicie przechowywane w archiwach The Mucha Trust w Pradze, w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie oraz w zbiorach francuskiego Petit Palais, przypominając o narodzinach wolnej Czechosłowacji.