Alfons Mucha – Portret córki Artysty – Jarosławy (ok. 1927–1928)

Dziecko zrodzone za oceanem i powrót do słowiańskich korzeni

Jaroslava Muchová przyszła na świat w 1909 roku w Nowym Jorku. Mucha przebywał wówczas w Stanach Zjednoczonych na wielomiesięcznym tournée, malując portrety amerykańskich milionerów, by zgromadzić fundusze na swoje życiowe opus magnum – monumentalny cykl dwudziestu gigantycznych płócien „Epopeja Słowiańska”. Narodziny córki były dla niemal pięćdziesięcioletniego artysty duchowym przełomem. Jarosława od pierwszych lat dzieciństwa dorastała w oparach terpentyny, werniksów i lnu, towarzysząc ojcu przy pracy w kolejnych pracowniach.

W 1910 roku rodzina Muchów powróciła na stałe do ojczyzny, zamieszkując w zamku Zbiroh w zachodnich Czechach, gdzie artysta wynajął potężną salę neorenesansową mogącą pomieścić płótna o wymiarach osiem na sześć metrów. Jarosława, obdarzona niezwykłą wrażliwością plastyczną, stała się nie tylko ukochanym dzieckiem i muzą, ale również najbardziej zaufaną asystentką mistrza. Mieszała pigmenty, naciągała olbrzymie płótna na blejtramy i pozowała do dziesiątek postaci historycznych w narodowym eposie.

Gdy około 1927 roku Mucha przystąpił do malowania tego intymnego portretu sztalugowego, Jarosława miała niespełna dwadzieścia lat. Była to już dojrzała panna o klasycznej, słowiańskiej urodzie, w której spojrzeniu kryła się niezwykła powaga i wewnętrzny spokój młodego pokolenia budującego niepodległą Republikę Czechosłowacką.

Renesansowa powaga, czysty olej i odrzucenie paryskiego blichtru

W portrecie Jarosławy uderza całkowite zerwanie z komercyjnym stylem secesyjnym, z jakim świat powszechnie utożsamiał Muchę. Nie znajdziemy tu złoconych arabesek, fantazyjnych pędów roślinnych ani graficznego, płaskiego konturu znanego z plakatów dla Sarah Bernhardt. Zamiast tego Mucha sięga po klasyczny, malarski warsztat olejny, nawiązujący bezpośrednio do tradycji portretu renesansowego – Leonarda da Vinci i Rafaela.

Dziewczyna została ujęta w hieratycznym półprofilu, ubrana w tradycyjny strój z motywami czeskiego haftu ludowego oraz ciepłą chustę. Artysta buduje formę poprzez mistrzowski światłocień: delikatne, ciepłe światło modeluje owal twarzy, aksamitną cerę i pasma ciemnych włosów. Wzrok Jarosławy nie ucieka w bok – patrzy wprost na widza z niezwykłą dojrzałością, łagodnością i melancholią. To portret psychologiczny najwyższej próby, w którym każde dotknięcie pędzla nasycone jest bezwarunkową miłością rodzica.

Intymny skarb praskiej willi i pamięć o Jarosławie

W przeciwieństwie do druków reklamowych, „Portret córki Jarosławy” nigdy nie został stworzony na sprzedaż. Stanowił najcenniejszy, nietykalny skarb praskiej willi rodziny Muchów przy ulicy Hradczańskiej. W najtrudniejszych latach powojennych, gdy komunistyczne władze Czechosłowacji potępiały secesję jako „burżuazyjną dekadencję”, Jarosława strzegła pracowni ojca jak sanktuarium.

Dziś obraz znajduje się pod opieką jej syna Johna Muchy w Mucha Trust w Pradze. Uważany jest przez historyków sztuki za jeden z najpiękniejszych portretów kobiecych w sztuce środkowoeuropejskiej XX wieku – dowód na to, że prawdziwy geniusz rodzi się z autentycznego uczucia.