Alfons Mucha – Salome

Gorączka dekadentyzmu i teatr namiętności

W 1891 roku Oscar Wilde napisał w Paryżu w języku francuskim swój głośny, skandalizujący dramat „Salomé”, dedykowany Sarah Bernhardt. Sztuka, w której biblijna pasierbica Heroda wykonuje zmysłowy taniec siedmiu zasłon, żądając w zamian ścięcia głowy Jana Chrzciciela na srebrnej misie, wywołała szok cenzury w Anglii i ekstazę artystów we Francji. Młodzi graficy – z Aubreyem Beardsleyem na czele – zaczęli prześcigać się w tworzeniu niepokojących, dekadenckich ilustracji tego mitu.

Alfons Mucha, blisko związany z Sarah Bernhardt i środowiskiem paryskich symbolistów skupionych wokół czasopisma „L'Aube”, podszedł do motywu Salome w sposób absolutnie unikalny. Odrzucił makabrę, odciętą głowę proroka i krew. Zamiast tego skupił się na psychologicznym i estetycznym magnetyzmie samej kobiety – jej niebezpiecznym czarze, który potrafi doprowadzać królów do zguby.

Wiosną 1897 roku Ferdinand Champenois wydał „Salome” jako wielkoformatowe panneau décoratif na luksusowym papierze. Grafika wywołała poruszenie: ukazywała postać fascynującą, dumną, w której zmysłowa cielesność została podporządkowana surowemu, mistycznemu rytmowi wschodniego ornamentu.

Pawie pióra, orientalny diadem i hipnotyczne spojrzenie

Kompozycja „Salome” uderza mrocznym, nasyconym dramatyzmem, tak rzadkim w zazwyczaj słonecznych pracach Muchy. Sylwetka bohaterki została ujęta w hieratycznej pozie: z ramionami splecionymi w geście dumy i głową ozdobioną fantastycznym orientalnym czepcem, z którego wyrastają pawie pióra – odwieczny symbol pychy, próżności i nieśmiertelności. Jej spojrzenie jest przeszywające, zimne i nieodgadnione; zdaje się spoglądać w głąb duszy widza z bezlitosną świadomością własnej potęgi.

Kolorystyka litografii operuje głębokimi, tajemniczymi tonami: ciemny, nasycony turkus pawich piór łączy się z płomienną miedzią, zgaszonym złotem, terakotą oraz szmaragdową zielenią klejnotów. Draperie szat układają się w ciężkie, spiralne fałdy przypominające zwoje węża. Tło kompozycji stanowi misterny, arabeskowy nimb o ostrych, ząbkowanych krawędziach, nadający całej scenie charakter niepokojącego, ezoterycznego rytuału.

Arcydzieło europejskiego dekadentyzmu

Dzieło „Salome” Muchy pozostaje jednym z najbardziej fascynujących i nietypowych dzieł w całym dorobku czeskiego mistrza. Stanowi pomost między paryskim Art Nouveau a rodzącym się środkowoeuropejskim ekspresjonizmem i symbolizmem.

Współcześnie oryginalne plansze litograficzne „Salome” są niezwykle rzadkie i poszukiwane przez czołowe muzea sztuki. Przechowywane w The Mucha Trust w Pradze oraz w paryskim Petit Palais, wciąż hipnotyzują widzów swoją mroczną, majestatyczną siłą.