Caravaggio namalował „Amora zwycięskiego” w Rzymie w latach 1601–1602. Obraz przedstawia nagiego, uśmiechniętego Amora z ciemnymi skrzydłami, który triumfuje nad porzuconymi u jego stóp symbolami sztuki, nauki, władzy i sławy. Oryginał znajduje się w Gemäldegalerie w Berlinie.
Tytuł to słowa z „Eklog” Wergiliusza: „Omnia vincit amor”, czyli „miłość zwycięża wszystko”. Obraz szybko zdobył uznanie w kręgach rzymskich intelektualistów. Jeden z poetów napisał o nim trzy madrygały, a inny łaciński epigram, w którym po raz pierwszy połączono obraz z frazą Wergiliusza. Jako tytuł utrwaliła się ona dopiero w biografii Caravaggia, którą Giovanni Pietro Bellori wydał w 1672 roku.
Obraz należał do markiza Vincenza Giustinianiego, rzymskiego kolekcjonera, w którego zbiorach było kilka dzieł Caravaggia. Według przekazów Giustiniani cenił go najwyżej spośród dzieł w swojej kolekcji. Na leżącym na podłodze rękopisie nutowym widać dużą literę „V”, co bywa łączone z imieniem właściciela.
DziełoAmor zwycięski (1601–1602) Amor vincit omnia
Technikaolej na płótnie, 156,5 × 113,3 cm
Gdzie jest oryginałGemäldegalerie, Staatliche Museen zu Berlin, Berlin
Co leży u stóp Amora?
Amor, rzymski odpowiednik Kupidyna, ma ciemne, orle skrzydła. Siedzi lub schodzi z czegoś, co wygląda jak stół, a pod jego stopami leżą splątane przedmioty. Berlińskie muzeum dzieli je na grupy. Sztuki i nauki to rękopis nutowy, skrzypce, lutnia, kątownik i cyrkiel. Sławę literacką oznaczają gałązka wawrzynu oraz otwarty, gęsto zapisany rękopis z piórem. Władzę i wojnę przywołują korona, berło i zbroja.
Amor zdaje się siedzieć na niebieskim globusie ozdobionym gwiazdami, co sugeruje panowanie nad światem i nawiązuje do astronomii. Zdjęcia rentgenowskie pokazały jednak, że pierwotnie siedział na półce, którą później zamalowano globusem. Muzeum zwraca też uwagę, że poza Amora jest żartobliwym nawiązaniem do rzeźby „Zwycięstwo” Michała Anioła z Florencji.
Kto pozował do „Amora zwycięskiego”?
Caravaggio malował z żywego modela. Joachim von Sandrart opisał postać jako Kupidyna naturalnej wielkości, namalowanego według chłopca w wieku około dwunastu lat. Angielski podróżnik Richard Symonds, który był w Rzymie około 1649–1651 roku, zanotował, że to ciało i twarz chłopca, który służył u Caravaggia, nazywanego Cecco.
Część badaczy, za Giannim Papim, utożsamia go z Cecco del Caravaggio, malarzem z kręgu naśladowców mistrza, a tego z kolei z Francesco Bonerim. Pierwsza część tej hipotezy pozostaje sporna. Wiadomo natomiast, że obraz od dawna odczytywano jako drwinę ziemskiej miłości z najwyższych wartości ludzkich. Taka interpretacja pojawia się już w inwentarzu Giustinianich z 1638 roku.
Jak obraz wywołał spór z Baglionem i gdzie go zobaczyć?
W 1602 roku kardynał Benedetto Giustiniani, brat Vincenza, zamówił u Giovanniego Baglionego obraz „Miłość boska zwyciężająca miłość ziemską”, wyraźnie wzorowany na stylu Caravaggia. Caravaggio uznał to za plagiat. Baglione namalował potem drugą wersję, w której diabeł ma rysy Caravaggia. Spór między malarzami trwał latami, a Baglione został później pierwszym biografem Caravaggia.
Obraz pozostawał w kolekcji Giustinianich do 1812 roku. Kupił go wtedy marszand Féréol Bonnemaison, a w 1815 roku nabył go w Paryżu król pruski Fryderyk Wilhelm III dla muzeów berlińskich. Dziś wisi w Gemäldegalerie w Berlinie (Staatliche Museen zu Berlin). To olej na płótnie o wymiarach 156,5 × 113,3 cm.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Amor zwycięski”?
Gemäldegalerie, Staatliche Museen zu Berlin, Berlin.
