Chłopiec z koszem owoców – Fanciullo con canestro di frutta (ok. 1593–1594)
Caravaggio namalował „Chłopca z koszem owoców” około 1593–1594 roku, w pierwszych latach pobytu w Rzymie. Obraz olejny przedstawia młodzieńca w białej koszuli, który przyciska do piersi kosz pełen owoców i liści. Oryginał należy do zbiorów Galerii Borghese w Rzymie.
Caravaggio (1571–1610), Chłopiec z koszem owoców (ok. 1593–1594) · Galeria Borghese, Rzym.
Kiedy i w jakich okolicznościach powstał obraz?
Caravaggio przyjechał do Rzymu z Mediolanu i na początku lat 90. XVI wieku dopiero szukał swojego miejsca na konkurencyjnym rynku sztuki. Obraz datuje się na lata 1593–1594. Mógł powstać, gdy malarz pracował w warsztacie Giuseppe Cesariego, zwanego Cavalier d'Arpino. Według dawnych źródeł Caravaggio malował tam „kwiaty i owoce”.
Część badaczy przesuwa datę na okres tuż po odejściu z tego warsztatu w styczniu 1594 roku. Caravaggio próbował wtedy sprzedawać obrazy samodzielnie, za pośrednictwem handlarza o imieniu Costantino. Obraz uważa się za wcześniejszy od bardziej złożonych kompozycji, takich jak „Wróżka” i „Szulerzy” z 1594 roku. To właśnie „Szulerzy” zwrócili na malarza uwagę kardynała Francesca Marii del Monte, jego pierwszego ważnego mecenasa.
ArtystaCaravaggio (1571–1610)
DziełoChłopiec z koszem owoców (ok. 1593–1594) Fanciullo con canestro di frutta
Technikaolej na płótnie, 70 × 67 cm
Gdzie jest oryginałGaleria Borghese, Rzym
Co przedstawia obraz i kto mógł do niego pozować?
Chłopiec ma na sobie luźną białą koszulę, która zsunęła się z ramienia. Głowę lekko przechyla, usta ma rozchylone. Światło pada z góry z lewej strony, jakby z wysoko umieszczonego okna. Oświetla twarz, ramię, rękaw i owoce, a cień kosza kładzie się na jasnej ścianie. Tło jest gładkie, bez żadnych przedmiotów, dzięki czemu cała uwaga skupia się na postaci i koszu.
Jako modela często wskazuje się Maria Minnitiego, sycylijskiego malarza i przyjaciela Caravaggia, który w 1593 roku przybył do Rzymu jako szesnastolatek. To jednak hipoteza. Nie ma dokumentu, który by ją potwierdzał, dlatego tożsamość chłopca pozostaje nieustalona.
Jakie owoce są w koszu i co mogą znaczyć?
Jules Janick, profesor ogrodnictwa z Purdue University, przeanalizował kosz od strony botanicznej. Rozpoznał m.in. brzoskwinię, cztery kiście winogron, pęknięty granat, cztery figi, dwie nieszpułki, trzy jabłka i gałązki z małymi gruszkami. Zauważył też liście z plamami chorób grzybowych i złożem jaj owada. Jego zdaniem Caravaggio malował realistycznie i nie poprawiał natury.
Historycy sztuki czytają obraz na kilka sposobów. Mina Gregori uważa, że tematem jest po prostu to, co widać: młody sprzedawca z koszem owoców. Ferdinando Bologna porównuje tę uważną obserwację z metodą ówczesnych badaczy przyrody, takich jak Galileusz. Kristina Herrmann Fiore przypomina rzymską tradycję xenia, czyli darów z owoców dla gości, i dopuszcza, że chłopiec może być współczesną wersją boga Wertumnusa. Inni zwracają uwagę na zmysłowy charakter postaci oraz na motyw przemijania, który podkreśla żółknący liść zwisający poza koszem.
Jak obraz trafił do Galerii Borghese i gdzie go zobaczyć?
Obraz należał do kolekcji Cavaliera d'Arpino. W 1607 roku jego obrazy zostały zarekwirowane przez wysłanników papieża Pawła V z powodów fiskalnych. Papież podarował je swojemu bratankowi, kardynałowi Scipione Borghese, znanemu kolekcjonerowi. Razem z tym płótnem trafiły do niego m.in. „Chory Bachus” i „Chłopiec obierający owoc”.
Dziś obraz należy do Galerii Borghese w Rzymie (nr inwentarza 136). To olej na płótnie o wymiarach 70 × 67 cm.
