Gdy w 1605 roku Caravaggio malował Doktora Kościoła i tłumacza Biblii, nie szukał teologicznej pompy ani anielskich chórów. „Św. Hieronim piszący” to surowy, intymny portret starości, intelektualnego trudu i nieuchronności śmierci. Wychudzony starzec o pooranej zmarszczkami twarzy zastyga z gęsim piórem nad rozpostartą księgą, podczas gdy leżąca obok czaszka przypomina o kruchości wszelkiej ziemskiej mądrości. To jedno z najbardziej przejmujących i skupionych dzieł w całej twórczości lombardzkiego mistrza.
Caravaggio, Św. Hieronim piszący (San Girolamo scrivente) (1605–1606) · Zbiory: Galleria Borghese, Rzym.
Kardynał Scipione Borghese i pracownia pustelnika
Płótno powstało na zamówienie wszechpotężnego kardynała Scipione Borghese, siostrzeńca nowo wybranego papieża Pawła V i jednego z najbardziej bezwzględnych, a zarazem genialnych kolekcjonerów sztuki w dziejach Rzymu. Kardynał zachwycał się surową prawdą dzieł Caravaggia i gromadził je w swojej podmiejskiej willi na wzgórzu Pincio.
Święty Hieronim ze Strydonu – tłumacz Pisma Świętego na łacinę (twórca Wulgaty) – został ukazany w skromnej celi pustelniczej. Półnagi starzec o pergaminowej skórze siedzi przy prostym stole, otulony purpurową draperią kardynalską. Jego ciało nosi wyraźne ślady starości i ascezy: wystające żebra, zapadnięte policzki, siwa broda i łysina rozświetlona wąską, delikatną aureolą.
Prawa ręka świętego, trzymająca pióro, jest monumentalnie wyciągnięta w bok, by zaczerpnąć atramentu z kałamarza. Kompozycja tworzy poziomą oś spinającą dwa bieguny: ludzką głowę pogrążoną w skupieniu oraz martwą czaszkę spoczywającą na otwartej księdze. Wzrok Hieronima jest całkowicie pochłonięty świętym tekstem.
MalarzCaravaggio (Michelangelo Merisi, 1571–1610)
Dzieło i technikaŚw. Hieronim piszący (San Girolamo scrivente) (1605–1606) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaGalleria Borghese Rzym, Włochy
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Równowaga vanitas: Pióro, pergamin i czaszka
W dziele tym Caravaggio osiągnął szczyt malarskiej redukcji. Paleta barwna została ograniczona do zaledwie kilku tonów: głębokiej purpury płaszcza, kremowej bieli kart pergaminu, ciepłych ugrów ludzkiego ciała i zimnej szarości kości czaszki. Ciemne tło całkowicie eliminuje zbędne detale architektoniczne, zmuszając widza do kontemplacji aktu lektury i pisania.
Czaszka położona bezpośrednio na krawędzi otwartej księgi to klasyczny motyw memento mori. Caravaggio tworzy jednak niezwykły paralelizm form: okrągła, łysa czaszka Hieronima i okrągła kość czaszki trupiej są do siebie uderzająco podobne pod względem kształtu i oświetlenia. To przypomnienie, że nawet najświętszy umysł pracujący nad słowem Bożym pozostaje uwięziony w śmiertelnym ciele.
“
„Nieznajomość Pisma Świętego jest nieznajomością Chrystusa.”
Perła Galerii Borghese w Rzymie
Obraz pozostał w zbiorach rodu Borghese przez kolejne stulecia i dziś stanowi jeden z najcenniejszych punktów programu zwiedzania Galleria Borghese w Rzymie. Obok takich arcydzieł Caravaggia jak „Chłopiec z koszem owoców” czy „Dawid z głową Goliata”, Hieronim reprezentuje nurt głębokiego, dojrzałego humanizmu.
Wizerunek ten stał się uniwersalnym symbolem pasji czytelniczej, dyscypliny intelektualnej i godności starości. W świecie zdominowanym przez hałas i powierzchowność, płótno Caravaggia przypomina o wartości ciszy i głębokiego namysłu.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Płótno jest eksponowane w słynnej Galleria Borghese w Rzymie. Inny wariant tematu św. Hieronima autorstwa Caravaggia znajduje się w konkatedrze św. Jana w Valletcie na Malcie.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Św. Hieronim piszący”
Wprowadź atmosferę skupienia, szlachetnej ascezy i intelektualnej głębi do swojego codziennego życia. Nasza autorska kolekcja z motywem „Św. Hieronima” Caravaggia to wyrafinowane torby, poszewki i akcesoria szyte w Polsce z zachowaniem najwyższego kunsztu drukarskiego.
