Święty Hieronim piszący – San Girolamo (San Girolamo scrivente) (ok. 1605–1606)
Caravaggio namalował „Świętego Hieronima piszącego” w Rzymie około 1605–1606 roku, według przekazu Belloriego dla kardynała Scipione Borghese. Obraz przedstawia starego świętego w czerwonym płaszczu, pochylonego nad księgą, z piórem w wyciągniętej ręce i czaszką na stole. Oryginał należy do Galerii Borghese w Rzymie.
Biograf Giovanni Pietro Bellori napisał w 1672 roku, że Caravaggio namalował ten obraz dla kardynała Scipione Borghese, bratanka papieża Pawła V. Galeria Borghese opisuje go jako wytrawnego i zachłannego kolekcjonera oraz jednego z największych admiratorów Caravaggia. Bellori opisał go krótko: święty Hieronim, który pisząc uważnie, wyciąga rękę z piórem do kałamarza. Nie zachował się dokument mówiący, kiedy obraz trafił do zbiorów Borghese.
Maurizio Calvesi zaproponował inną wersję: obraz mógł być darem Caravaggia dla kardynała, który pomógł mu w jednej z wielu spraw sądowych. Czerwony płaszcz Hieronima, przedstawionego jak kardynał, byłby wtedy aluzją do purpury protektora. To jednak hipoteza. Według Wikipedii obrazu nie wymienia też poemat Scipione Francucciego z 1613 roku, opisujący dzieła Caravaggia w kolekcji Borghese, więc mógł zostać nabyty później.
DziełoŚwięty Hieronim piszący (ok. 1605–1606) San Girolamo
Technikaolej na płótnie, 116 × 153 cm
Gdzie jest oryginałGalleria Borghese, Rzym
Co przedstawia obraz?
Święty Hieronim był jednym z doktorów Kościoła. Według tradycji przetłumaczył Pismo Święte na łacinę. Caravaggio pokazuje go jako uczonego: starzec o łysej głowie i siwej brodzie, w czerwonym płaszczu, pochyla się nad otwartą księgą. Prawą rękę z piórem wyciąga daleko w stronę drugiego końca stołu. Tam, na stosie ksiąg, leży czaszka, a z blatu zwisa biały materiał.
Galeria Borghese zwraca uwagę na podział kompozycji na dwa duże pola barwne. Ciepłe tony to ciało świętego i purpurowy płaszcz, chłodne to otwarta księga z czaszką i białe płótno. Muzeum odczytuje to jako symboliczny dialog przeciwieństw: życia i śmierci, przeszłości i teraźniejszości.
Czy obraz jest skończony?
Niektóre partie są namalowane bardzo szybko i oszczędnie: nieregularna broda, szybko kładziony płaszcz. Widać też poprawki autora, tzw. pentimenti, przy lewej dłoni, prawym ramieniu, twarzy i w pozie świętego. Maurizio Marini uznał na tej podstawie, że obraz nie został ukończony. Mia Cinotti odrzuciła tę hipotezę w 1983 roku.
Historycy sztuki szukali też modela. Mina Gregori uważała, że głowa świętego przypomina starca z „Świętego Hieronima” z Montserrat i jednego z apostołów w „Śmierci Marii” z Luwru. Walter Friedländer dostrzegał tę samą twarz we wcześniejszych obrazach, m.in. w mężczyźnie w okularach z „Powołania świętego Mateusza”.
Jak obraz odzyskał autora i gdzie go zobaczyć?
Obraz pojawia się w opisie willi Borghese Iacoma Manillego z 1650 roku i w inwentarzu z 1693 roku jako dzieło Caravaggia. W inwentarzu z 1790 roku przypisano go jednak Jusepe de Riberze i pod tym nazwiskiem figurował jeszcze pod koniec XIX wieku. Do katalogu Caravaggia przywrócił go na początku XX wieku Ettore Modigliani. Po wystawie Caravaggia zorganizowanej przez Roberta Longhiego w Mediolanie w 1951 roku krytyka zgodnie uznała go za dzieło mistrza.
Datowanie na lata 1605–1606, zaproponowane przez Longhiego, przyjmuje większość badaczy. Denis Mahon wskazywał wcześniejsze lata 1602–1604. Galeria Borghese podaje „około 1606”, a według karty muzeum obraz znajduje się w sali 8, zwanej Salą Sylena. To olej na płótnie o wymiarach 116 × 153 cm. Własnością państwa włoskiego stał się w 1902 roku.
