Arcydzieło Baroku · Pierwsza Autonomiczna Martwa Natura
Kosz z owocami (ok. 1599)
Gdy na przełomie wieków młody Caravaggio namalował skromny wiklinowy koszyk wypełniony owocami na jasnym tle, dokonał w malarstwie przewrotu kopernikańskiego. Do tej pory owoce i kwiaty uchodziły za pośledni dodatek do postaci świętych i królów. Caravaggio jako pierwszy w historii sztuki włoskiej podniósł martwą naturę do rangi samodzielnego arcydzieła, udowadniając, że w zwiędłym liściu figi i nadgryzionym przez robaka jabłku kryje się tyle samo prawdy i metafizyki, co w portrecie papieża.
Caravaggio, Kosz z owocami (Canestra di frutta) (ok. 1599) · Zbiory: Pinakoteka Ambrozjańska (Pinacoteca Ambrosiana), Mediolan.
Złote tło i wiklinowy kosz wysunięty nad przepaść
Około 1599 roku kardynał Federico Borromeo, arcybiskup Mediolanu i założyciel słynnej Biblioteki i Pinakoteki Ambrozjańskiej, wszedł w posiadanie niewielkiego obrazu na desce. Był to „Kosz z owocami” namalowany przez młodego geniusza z Lombardii. Kardynał był tak zachwycony niezwykłą prostotą i pięknem dzieła, że przez lata szukał drugiego obrazu do pary, lecz jak sam zanotował w pamiętnikach: „Nigdy nie znalazłem niczego, co mogłoby dorównać niezrównanemu kunsztowi i wdziękowi tego koszyka”.
Kompozycja obrazu poraża śmiałością. Caravaggio umieścił wiklinowy koszyk na krawędzi drewnianego blatu, tak że jego podstawa nieznacznie wystaje poza krawędź stołu, wprost w przestrzeń widza. Tło jest całkowicie jednolite, ciepłe, złocisto-ugrowe, przypominające stare średniowieczne ikony, lecz pozbawione jakichkolwiek złoceń czy ozdób.
W koszyku spoczywa bogactwo późnego lata: kiść jasnych i ciemnych winogron pokrytych delikatnym woskowym nalotem, dojrzała figa pękająca od słodyczy, gruszka, brzoskwinia oraz jabłko. Owoce nie są jednak idealne – artysta bezlitośnie obnażył ich przemijalność.
MalarzCaravaggio (Michelangelo Merisi, 1571–1610)
Dzieło i technikaKosz z owocami (Canestra di frutta) (ok. 1599) Olej na płótnie
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Metafizyka robaczywego jabłka i teologia przemijania
Przyglądając się uważnie szczegółom, odkrywamy głęboki wymiar teologiczny i filozoficzny tego płótna. Jabłko w centrum kompozycji ma wyraźną, ciemną dziurę wygryzioną przez robaka. Liście winorośli schną, zwijają się na krawędziach i są podziurawione przez insekty, a na liściach brzoskwini widać plamy grzyba.
Caravaggio stworzył przejmujący traktat o kruchości stworzenia. Zgodnie z naukami świętego Karola Boromeusza i kontrreformacyjną duchowością, wszystko na tym świecie podlega prawu rozkładu i śmierci. Piękno jest nierozerwalnie związane z przemijaniem. Jednocześnie wczesnochrześcijańska symbolika owoców odsyła do Eucharystii: winogrona to krew Chrystusa, jabłko symbolizuje grzech pierworodny odkupiony na krzyżu, a pękająca figa to obietnica zmartwychwstania.
“
„Tyle samo trudu kosztuje mnie namalowanie dobrego obrazu z kwiatami i owocami, co wielkiej kompozycji z postaciami ludzkimi.”
Skarb Pinakoteki Ambrozjańskiej w Mediolanie
W 1607 roku kardynał Borromeo przekazał obraz do nowo utworzonej Pinacoteca Ambrosiana w Mediolanie, gdzie płótno przebywa nieprzerwanie od ponad czterystu lat jako jeden z najświętszych zabytków lombardzkiej kultury.
„Kosz z owocami” otworzył drogę dla całych pokoleń nowożytnych mistrzów martwej natury: od holenderskich mistrzów Złotego Wieku, przez Chardina, aż po Cézanne'a. Pozostaje niedoścignionym wzorem uważności, pokory wobec natury i artystycznej prawdy.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło można podziwiać w Pinacoteca Ambrosiana w Mediolanie. Historyczny zbiór kardynała Federico Borromeo dokumentuje powiązana Biblioteca Ambrosiana.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Kosz z owocami”
Wprowadź szlachetną harmonię natury, ciepłe złociste barwy i głębię barokowej filozofii do swojego codziennego życia. Nasza autorska kolekcja z motywem „Kosza z owocami” Caravaggia to unikatowe torby, kosmetyczki i akcesoria uszyte w Polsce z zachowaniem najwyższej dbałości o detale.
