Kosz z owocami – Canestra di frutta (ok. 1597–1600)
Caravaggio namalował „Kosz z owocami” w Rzymie pod koniec XVI wieku. To martwa natura z wiklinowym koszem pełnym owoców i liści, ustawionym na krawędzi blatu na jasnym tle. Obraz należy do Pinakoteki Ambrozjańskiej w Mediolanie i jest uważany za jedną z pierwszych samodzielnych martwych natur w malarstwie włoskim.
Caravaggio, właśc. Michelangelo Merisi (1571–1610), Kosz z owocami (ok. 1597–1600) · Pinacoteca Ambrosiana, Mediolan.
Kiedy i dla kogo powstał „Kosz z owocami”?
Dokładna data nie jest znana. Badacze proponują lata od około 1596 do 1601, najczęściej podaje się przedział 1597–1600 lub około 1599 roku. Pewne jest, że w 1607 roku obraz należał już do mediolańskiego kardynała Federica Borromea. Wymienia go kodycyl kardynała z 17 września 1607 roku.
Borromeo przebywał w Rzymie mniej więcej w latach 1597–1602 i w 1599 roku gościł u kardynała Francesca Marii del Monte, protektora Caravaggia. Mógł więc zamówić obraz sam, ale nie ma na to dowodu w dokumentach. Kardynał interesował się malarstwem północnoeuropejskim, w którym kwiaty i pejzaże bywały samodzielnymi tematami, co we Włoszech było wtedy rzadkością.
DziełoKosz z owocami (ok. 1597–1600) Canestra di frutta
Technikaolej na płótnie, 46 × 64,5 cm
Gdzie jest oryginałPinacoteca Ambrosiana, Mediolan
Co jest w koszu?
Wiklinowy kosz stoi na samym brzegu półki lub stołu i wydaje się lekko wysuwać ku widzowi, jakby miał zaraz wypaść z obrazu. Tło jest jasne, jednolite i świetliste. W koszu są m.in. brzoskwinia, jabłko, gruszka, figi, pigwa i kiście winogron w kilku kolorach: czarne, czerwone, złociste i białe.
Caravaggio nie pokazał owoców wyidealizowanych. Jabłko ma ślad nadgniłego miejsca, jeden liść winorośli jest wysuszony i zwinięty, na innych widać plamy, ślady chorób grzybowych i dziury po owadach. Takie szczegóły odróżniają ten obraz od dekoracyjnych przedstawień owoców i świadczą o malowaniu z natury.
Co oznacza „Kosz z owocami”?
Najczęściej obraz odczytuje się jako rozważanie o przemijaniu. Dojrzałe owoce obok nadpsutych i więdnące liście przypominają, że piękno jest nietrwałe, co wpisuje się w tradycję vanitas. Niektórzy badacze, m.in. Maurizio Calvesi, widzą w koszu symbolikę religijną, na przykład obraz Kościoła. Ferdinando Bologna uważał z kolei, że Borromeo nie oczekiwał od tego obrazu treści symbolicznych.
Ważne jest też to, co mówi obraz o samym malarzu. Vincenzo Giustiniani, rzymski kolekcjoner, zanotował, że według Caravaggia namalowanie dobrego obrazu z kwiatami wymagało tyle samo pracy co obrazu z postaciami ludzkimi. Sam Giustiniani w swojej dwunastostopniowej skali umieszczał malowanie kwiatów i drobnych przedmiotów dopiero na piątym miejscu.
Jak obraz trafił do Ambrozjany i gdzie go zobaczyć?
Z inicjatywy Federica Borromea przy Bibliotece Ambrozjańskiej w Mediolanie, działającej od 1609 roku, wzniesiono w latach 1611–1618 budynek na jego zbiory malarstwa i rysunku. Kolekcja kardynała, razem z „Koszem z owocami”, stała się zalążkiem Pinakoteki Ambrozjańskiej. Obraz jest tam do dziś, obok takich dzieł jak „Portret muzyka” Leonarda da Vinci i karton Rafaela do „Szkoły ateńskiej”.
To olej na płótnie o wymiarach 46 × 64,5 cm. Badania rentgenowskie wykazały, że Caravaggio użył płótna, które było już wcześniej zamalowane. Pod martwą naturą znajduje się dekoracja w typie groteski, którą badacze łączą z Prosperem Orsim, przyjacielem malarza. Takie ponowne wykorzystywanie płócien było w rzymskim okresie Caravaggia częste.
