Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę – Ragazzo morso da un ramarro (ok. 1594–1596)
Caravaggio namalował „Chłopca ugryzionego przez jaszczurkę” w połowie lat 90. XVI wieku w Rzymie. Obraz istnieje w dwóch wersjach uznawanych za dzieła samego Caravaggia. Grafika na naszych produktach odpowiada wersji z Fundacji Roberta Longhiego we Florencji, druga wersja należy do National Gallery w Londynie.
Caravaggio (1571–1610), Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę (ok. 1594–1596) · Fondazione di Studi di Storia dell'Arte Roberto Longhi, Florencja.
Kiedy powstał obraz i dlaczego istnieją dwie wersje?
Obie wersje datuje się zwykle na lata 1594–1596. Historyk sztuki Roberto Longhi uważał, że bardziej prawdopodobny jest koniec tego okresu. Obrazy mają cechy dzieł powstałych w otoczeniu kardynała Francesca Marii del Monte, a Caravaggio zamieszkał w jego Palazzo Madama dopiero w 1595 roku.
Dawni biografowie podają różne okoliczności. Giulio Mancini pisał, że obraz powstał, gdy malarz mieszkał u prałata Pandolfa Pucciego. Giovanni Baglione wiązał go z okresem po odejściu z warsztatu Cavaliera d'Arpino, kiedy Caravaggio próbował pracować na własny rachunek. Wersja florencka ma niepewne datowanie, ale nie budzi wątpliwości co do autorstwa. Wersję londyńską National Gallery kupiła w 1986 roku z kolekcji Vincenta Kordy.
ArtystaCaravaggio (1571–1610)
DziełoChłopiec ugryziony przez jaszczurkę (ok. 1594–1596) Ragazzo morso da un ramarro
Technikaolej na płótnie
Gdzie jest oryginałFondazione di Studi di Storia dell'Arte Roberto Longhi, Florencja
Co widać na obrazie?
Młody chłopiec z różą we włosach i odsłoniętym ramieniem sięga po owoce i kwiaty. Spomiędzy nich wysuwa się jaszczurka i gryzie go w palec. Chłopiec cofa się, unosi drugą dłoń, marszczy czoło i otwiera usta. Na stole leżą czereśnie, a obok stoi szklany wazon z wodą i ciętymi kwiatami.
Caravaggio szczególnie starannie oddał światło. Promień z okna odbija się w szkle i przechodzi przez wodę w wazonie. Badania techniczne wersji florenckiej pokazały brązowozielonkawy podkład, pozostawiony na widoku wzdłuż konturu ramienia, wokół włosów i w kilku miejscach tła. Na twarzy widać długie, powtarzane pociągnięcia pędzla, którymi malarz szukał właściwego odcienia skóry.
Kto pozował i co oznacza jaszczurka?
Tożsamość modela nie jest znana. Jedna z hipotez wskazuje Maria Minnitiego, przyjaciela Caravaggia i modela kilku obrazów z tego okresu. Michael Fried zaproponował inną: że to ukryty autoportret, bo układ rąk przypomina malarza trzymającego paletę.
Badacze widzą w obrazie studium nagłej emocji, czyli zaskoczenia i strachu. Ponieważ model musiał długo trzymać pozę, gest wygląda nieco teatralnie. Symbolika jest odczytywana różnie. Róża we włosach może odnosić się do miłości, a para czereśni do zmysłowości. Leonard J. Slatkes łączył obraz z motywem Apollina zabijającego jaszczurkę i z czterema temperamentami. Wskazuje się też fraszkę Marcjalisa o jaszczurce pełznącej ku chłopcu.
Gdzie można zobaczyć obie wersje?
Wersja, którą znamy z naszych produktów, należy do Fundacji Studiów Historii Sztuki Roberta Longhiego we Florencji (via Benedetto Fortini 30). Fundacja udostępnia kolekcję podczas comiesięcznych zwiedzań z przewodnikiem, po wcześniejszej rezerwacji.
Druga wersja wisi w National Gallery w Londynie (nr inwentarza NG6504). To olej na płótnie o wymiarach 66 × 49,5 cm.
Oryginał
Gdzie zobaczyć obraz „Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę”?
Fondazione di Studi di Storia dell'Arte Roberto Longhi, Florencja.
