Złoty Wiedeń · Ostatnie Arcydzieło i Feniks z Orientu
Dama z wachlarzem (1917–1918)
Gdy na początku 1918 roku w wiedeńskiej pracowni przy Feldmühlgasse nagła śmierć przerwała życie Gustava Klimta, na sztaludze stało jeszcze wilgotne, olśniewające płótno. „Dama z wachlarzem” to ostatnie ukończone arcydzieło mistrza wiedeńskiej secesji: zmysłowa, pewna siebie kobieta o odsłoniętym ramieniu trzyma przed sobą chiński wachlarz, unosząc się na tle złocistożółtego jedwabiu usianego mitycznymi feniksami i kwiatami lotosu. W 2023 roku obraz przeszedł do historii jako najdroższe dzieło sztuki kiedykolwiek wylicytowane na europejskiej aukcji.
Gustav Klimt, Dama z wachlarzem (Dame mit Fächer) (1917–1918) · Zbiory: Kolekcja prywatna (rekord aukcyjny Sotheby's Londyn).
Ostatnie dni w pracowni w Hietzing i fascynacja Azją
W ostatnich latach życia Gustav Klimt odnalazł nową, ożywczą pasję w sztuce Dalekiego Wschodu. Jego przestronne atelier w Hietzing wypełniały japońskie drzeworyty ukiyo-e, chińskie jedwabne szaty dworskie i malowane parawany. W „Damie z wachlarzem”, malowanej w mrocznych latach I wojny światowej, artysta uciekł od tragedii rozpadającego się imperium Habsburgów w świat czystego, ponadczasowego piękna.
Tożsamość modelki pozostaje jedną z najbardziej fascynujących zagadek wiedeńskiego modernizmu. Przypuszcza się, że do obrazu pozowała tancerka Johanna Staude lub jedna z ulubionych muz malarza z kręgu wiedeńskiej bohemy. Kobieta została przedstawiona w popiersiu, ubrana w luźno zsuwający się chiński szal, który odsłania jej gładkie, prawe ramię.
W dłoniach trzyma rozłożony, okrągły wachlarz z malowanego jedwabiu, którym z gracją osłania pierś. Jej spojrzenie jest niezwykle bezpośrednie, bystre i uwodzicielskie. Wyraziste usta i uniesiony podbródek zdradzają suwerenną, nowoczesną kobietę, która doskonale zna swoją wartość.
MalarzGustav Klimt (1862–1918)
Dzieło i technikaDama z wachlarzem (Dame mit Fächer) (1917–1918) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaKolekcja prywatna (Sotheby's Londyn) Wiedeń, Austria
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Chiński feniks nieśmiertelności i złociste tło
Tło obrazu to arcydzieło orientalnej stylizacji. Zamiast płaskiego złota znanego z wcześniejszych dzieł, Klimt zastosował świetlistą, nasyconą żółcień cesarskiego jedwabiu, na której namalował chińskie motywy mitologiczne. Ponad prawym ramieniem damy szybuje mityczny ptak feniks (Fenghuang) o szmaragdowych i szafirowych piórach – w tradycji wschodniej symbol odrodzenia, łaski i nieśmiertelności.
Wokół postaci rozkwitają bladoróżowe kwiaty lotosu i pąki piwonii, uosabiające kobiece piękno i czystość. Klimt po mistrzowsku połączył zachodnią zmysłowość portretową z płaską, dekoracyjną dyscypliną chińskiego drzeworytu, tworząc dzieło o niebywałej energii witalnej.
“
„Sztuka to linia wokół twoich myśli. Moje ostatnie myśli należały do piękna, które nigdy nie umiera.”
Nieśmiertelne pożegnanie z wiedeńskim modernizmem
Gdy w lutym 1918 roku Klimt zmarł w szpitalu na skutek wylewu i powikłań grypy hiszpanki, jego przyjaciel Egon Schiele wszedł do opuszczonej pracowni i naszkicował mistrza na marach. „Dama z wachlarzem” wciąż stała na sztaludze, emanując blaskiem, który zdawał się kpić ze śmierci.
Obraz ten pozostaje testamentem artystycznym wiedeńskiej secesji. Przypomina, że prawdziwe arcydzieło nie starzeje się nigdy – wibruje tą samą świeżością, zmysłowością i zachwytem życiem, co w chwili, gdy mistrz położył na nim ostatnie muśnięcie pędzla.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w prestiżowej kolekcji prywatnej po rekordowej licytacji w Sotheby's w Londynie. Kontekst wiedeńskiej pracowni artysty eksponuje Klimt Villa w Wiedniu oraz Österreichische Galerie Belvedere.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Dama z wachlarzem”
Wnieś splendor wiedeńskiego modernizmu, orientalną magię feniksa i słoneczny blask ostatniego arcydzieła Klimta do swojego domu. Nasza autorska kolekcja z motywem „Damy z wachlarzem” to unikatowe torby, kosmetyczki i akcesoria szyte w Polsce z zachowaniem najwyższej precyzji muzealnego druku.
