Gustav Klimt malował „Damę z wachlarzem” (niem. „Dame mit Fächer”) w latach 1917–1918. To jego ostatni portret: obraz wciąż stał na sztaludze w pracowni, gdy artysta zmarł w lutym 1918 roku. Płótno należy do kolekcji prywatnej, a w 2023 roku sprzedano je w Sotheby's w Londynie za rekordową w Europie kwotę.
Gustav Klimt (1862–1918), Dama z wachlarzem (1917–1918) · kolekcja prywatna.
Kiedy powstała „Dama z wachlarzem”?
Klimt pracował nad obrazem w latach 1917–1918. Nie był to portret na zamówienie. 11 stycznia 1918 roku malarz doznał udaru, a 6 lutego zmarł. Obraz pozostał na sztaludze w jego wiedeńskiej pracowni. Na fotografii Moriza Nähra, wykonanej prawdopodobnie wkrótce po śmierci artysty, widać go obok niedokończonej „Panny młodej” (Die Braut).
Markus Fellinger z wiedeńskiego Belwederu zwraca uwagę, że obraz nie jest w pełni ukończony. Między ramieniem a słabo zarysowaną suknią zostaje szeroki pas niezamalowanego płótna, a niektóre detale tła są tylko naszkicowane. Malarz pracował tu szkicowo i szybko, swobodniej niż we wcześniejszych portretach.
ArtystaGustav Klimt (1862–1918)
DziełoDama z wachlarzem (1917–1918) Dame mit Fächer
Technikaolej na płótnie, 100,2 × 100,2 cm
Gdzie jest oryginałkolekcja prywatna
Kim jest kobieta z wachlarzem?
Tożsamość modelki nie jest znana. Wkrótce po powstaniu obraz pokazywano także pod tytułem „Tancerka” (Tänzerin), co sugeruje, że mogła to być tancerka baletowa lub artystka z wiedeńskich scen rewiowych. Wśród hipotez wymienia się Johannę Staude, jedną z modelek Klimta, ale żadnej nie potwierdzono.
Kobieta ma kasztanowe, upięte loki i umalowaną twarz. Patrzy w lewo, profilem do widza. Ubrana jest w chińską szatę, która zsuwa się z jej ramienia. Wachlarz, od którego obraz wziął nazwę, częściowo zasłania jej pierś.
Co oznaczają ptaki i kwiaty w tle?
Tło jest jasnożółte i gęsto zapełnione motywami zaczerpniętymi z chińskiej porcelany i szat. Fellinger wymienia lecącego feniksa, żurawia, złotego bażanta i kwiaty lotosu. W chińskiej tradycji feniks kojarzy się z nieśmiertelnością i odrodzeniem, a lotos z miłością.
Podobne motywy wschodnioazjatyckie pojawiają się też w innych późnych obrazach Klimta, np. w „Przyjaciółkach” z lat 1916–1917, które spłonęły w 1945 roku w zamku Immendorf. Belweder poświęcił temu wątkowi wystawę „Lady with Fan. Gustav Klimt's Last Works” w latach 2021–2022, na której pokazano także ten obraz.
Kto był właścicielem obrazu i gdzie jest dziś?
Po śmierci Klimta obraz trafił do wiedeńskiej galerii Gustava Nebehaya, a wkrótce potem kupił go przemysłowiec Erwin Böhler. Później należał do jego brata Heinricha, a po jego śmierci w 1940 roku do wdowy, Mabel Böhler. W kolejnych dekadach był w kolekcji Rudolfa Leopolda w Wiedniu, a następnie Serge'a Sabarsky'ego i Wendella Cherry'ego. W 1920 roku pokazano go na wystawie Kunstschau w Wiedniu.
11 maja 1994 roku obraz sprzedano w Sotheby's w Nowym Jorku. 27 czerwca 2023 roku ponownie wystawiono go w Sotheby's, tym razem w Londynie. Osiągnął 85,3 mln funtów z opłatami, najwięcej w historii za dzieło sztuki sprzedane na aukcji w Europie. Kupiła go Patti Wong w imieniu kolekcjonera z Hongkongu. Obraz jest w kolekcji prywatnej i nie jest stale wystawiany.
