Gustav Klimt – Złota Adela

Jak powstał portret Adeli Bloch-Bauer?

Ferdinand Bloch-Bauer zamówił portret żony w połowie 1903 roku. Według Wikipedii obraz miał być prezentem rocznicowym dla rodziców Adeli. Klimt pracował nad nim aż do 1907 roku, a w latach 1903–1904 wykonał ponad sto szkiców przygotowawczych.

W grudniu 1903 roku Klimt odwiedził Rawennę. W bazylice San Vitale oglądał bizantyjskie mozaiki na złotym tle. Po tej podróży zaczął w swoich obrazach szeroko używać płatków złota i srebra. Portret Adeli jest jednym z najbardziej znanych przykładów tego tak zwanego złotego okresu.

Co przedstawia obraz i jak został namalowany?

Realistycznie namalowane są tylko twarz, ramiona i dłonie Adeli. Reszta postaci, czyli suknia, fotel i tło, zamienia się w płaszczyznę złotych i srebrnych ornamentów. Adela splata dłonie przy szyi, ma ciemne, upięte włosy i szeroki naszyjnik. Złoto wypełnia niemal cały kwadratowy obraz, a jedyną większą plamą innego koloru jest zielony fragment w lewym dolnym rogu.

Klimt użył farb olejnych oraz płatków srebra i złota, a wypukłe motywy dekoracyjne wymodelował z gesso. W ornamentach powtarzają się oczy, trójkąty oraz kształty jajowate i migdałowe. Część motywów układa się w litery A i B, czyli inicjały modelki. Historyk sztuki Frank Whitford łączył motyw oczu ze sztuką egipską, a spirale ze sztuką mykeńską.

Jak „Złota Adela” trafiła z Wiednia do Nowego Jorku?

Ferdinand Bloch-Bauer odebrał obraz od artysty w 1907 roku. W tym samym roku pokazano go na międzynarodowej wystawie sztuki w Mannheimie, a w 1908 roku na wiedeńskiej Kunstschau. Adela zmarła w lutym 1925 roku. W testamencie z 1923 roku prosiła męża, by zapisał obrazy Klimta austriackiej galerii państwowej, ale prawnym właścicielem obrazów był Ferdinand.

Jesienią 1938 roku, po przyłączeniu Austrii do III Rzeszy, obraz zajęli naziści. W 1941 roku trafił do Österreichische Galerie Belvedere, gdzie nadano mu tytuł „Dame in Gold”, czyli „Dama w złocie”. Galeria przechowywała go aż do 2006 roku.

O zwrot obrazów walczyła siostrzenica Ferdinanda, Maria Altmann, z pomocą prawnika E. Randola Schoenberga. W czerwcu 2004 roku Sąd Najwyższy USA orzekł w sprawie Republic of Austria v. Altmann, że Austria nie ma immunitetu wobec jej pozwu. O samym zwrocie zdecydował w styczniu 2006 roku sąd arbitrażowy w Wiedniu, który nakazał oddać spadkobiercom pięć obrazów Klimta.

Gdzie można zobaczyć „Złotą Adelę”?

W 2006 roku spadkobiercy sprzedali portret Neue Galerie w Nowym Jorku. Zakup wsparł m.in. Ronald S. Lauder, współzałożyciel muzeum. Według Wikipedii cena wyniosła 135 milionów dolarów, co było wówczas rekordem za obraz. Dzieło ma 140 × 140 cm i jest w kolekcji Neue Galerie pod numerem 2006.04.