Jacek Malczewski namalował „Adorację Madonny” w 1910 roku jako środkową część tryptyku, którego skrzydła tworzą pejzaże z jarzębiną. Obraz przedstawia Matkę Boską z Dzieciątkiem w postaci wiejskiej kobiety, otoczoną przez wędrowca i postaci z mitologii. Cały tryptyk należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jacek Malczewski (1854–1929), Adoracja Madonny (1910) · Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.
Skąd wziął się tryptyk z „Adoracją Madonny”?
Tryptyk powstawał w latach 1909–1910. Lewe skrzydło jest sygnowane i datowane na 1909 rok, część środkowa na 1910 rok. Skrzydła, zatytułowane „Pejzaż z jarzębiną”, malarz wykonał olejem na tekturze. Każde ma 40 na 90 cm. Część środkowa to olej na płótnie o wymiarach 73 na 59 cm.
Według opisu katalogowego aukcji „Skarby Muzeum Narodowego w Warszawie” w DESA Unicum tryptyk nawiązuje do poematu Juliusza Słowackiego „Beniowski” z 1841 roku. Malczewski nie ilustrował jednak tekstu wiernie, tylko przetworzył go na własną wizję. Poezja Słowackiego była dla niego ważnym źródłem inspiracji od wczesnych lat twórczości.
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa
Co przedstawia „Adoracja Madonny”?
Maryja siedzi wysoko, na wysokim podwyższeniu przypominającym studnię. Ma żółtą chustę na głowie, czerwoną suknię i niebieski płaszcz, a na kolanach trzyma Dzieciątko. Malczewski przedstawił ją jako kobietę ze wsi.
U stóp postumentu klęczy wędrowiec z tobołkiem na plecach i laską, odwrócony tyłem do widza. Po prawej stronie dwa fauny wpatrują się w Madonnę. Na pierwszym planie widać harpię, stwora z ptasią głową i potężnymi łapami. Po lewej muza prowadzi skrzydlatego Pegaza. W tle rozciąga się płaski, jasny krajobraz pól pod bladym niebem. W lewym dolnym rogu widnieje sygnatura i data 1910.
Wędrowiec, fauny, harpia i muza z Pegazem to postaci, które wielokrotnie pojawiają się w obrazach Malczewskiego. Zestawia on je tu z tradycyjnym motywem pokłonu przed Matką Boską.
Jak rozumieć tę scenę?
Opis katalogowy zwraca uwagę na skrzydła tryptyku. Pejzaże z jarzębinami, łąkami, ścieżkami i fragmentami lasu są uproszczone i dekoracyjne. Dzięki temu przestają być zwykłym widokiem i stają się krajobrazem wewnętrznym, przestrzenią wspomnień lub wyobrażeń. Zestawienie tych pejzaży ze sceną kultu podkreśla duchowy wymiar natury.
Środkowa scena łączy więc to, co sakralne, z tym, co swojskie i mityczne. Ludowa Madonna przyjmuje hołd zarówno od wędrowca, jak i od istot z antycznych mitów.
Gdzie jest obraz?
Tryptyk należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie (numery inwentarza MP 1046–1048 MNW). Przy prawym skrzydle katalog odnotowuje dar Jadwigi Górskiej z 1968 roku. We wrześniu 2022 roku tryptyk był jednym z obiektów „Skarby Muzeum Narodowego w Warszawie. III Aukcja Adopcji” w domu aukcyjnym DESA Unicum, z rocznym okresem adopcji.
