Jacek Malczewski – Hamlet polski - Portret Aleksandra Wielopolskiego
Arcydzieło Symbolizmu · Dwie Polski i Kajdany Niewoli
Hamlet polski – Portret Aleksandra Wielopolskiego (1903)
W 1903 roku Jacek Malczewski ukończył w Krakowie obraz, który stał się jednym z najbardziej wstrząsających, przenikliwych i profetycznych traktatów historiozoficznych w dziejach polskiej kultury. „Hamlet polski – Portret Aleksandra Wielopolskiego” to monumentalna metafora narodowego dramatu na rozdrożu dziejów: młody arystokrata stoi zamyślony z polnym kwiatem rumianku w dłoni, pytając o przyszłość ojczyzny. Za jego plecami kłębią się dwie alegoryczne Polski – stara, zniewolona matka w kajdanach oraz młoda, półnaga dziewczyna zrywająca więzy. To wizualny szczyt Młodej Polski, rozdzierający serce każdego widza.
Jacek Malczewski, Hamlet polski – Portret Aleksandra Wielopolskiego (1903) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW).
Mit Hamleta i rozterki młodego margrabiego
Tytułowym bohaterem dzieła jest Aleksander Wielopolski – wnuk niesławnego margrabiego Aleksandra Wielopolskiego, naczelnika rządu cywilnego Królestwa Polskiego przed powstaniem styczniowym, który bezskutecznie próbował ugody z caratem. Malczewski przedstawił młodego potomka jako polskiego Hamleta, zmagającego się z tragicznym dylematem: „być albo nie być” narodu.
Młodzieniec stoi w rozpiętej marynarce, z przewieszonym przez ramię malarskim pasem z tubami farb, które przypominają naboje w ładownicy. W dłoni obrywa płatki rumianku – rdzennie polskiego kwiatu, zadając odwieczne pytanie: czy wolność nadejdzie przez orężny zryw, czy przez cichą pracę organiczną?
Jego twarz zdradza intelektualny niepokój i ciężar dziedzictwa rodowego, które zaważyło na losach całego narodu.
MalarzJacek Malczewski (1854–1929)
Dzieło i technikaHamlet polski – Portret Aleksandra Wielopolskiego (1903) olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Warszawie Warszawa, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Dwie personifikacje Polski i klamra z konikiem polnym
Po obu stronach Wielopolskiego Malczewski umieścił dwie kontrastujące postacie kobiece uosabiające los ojczyzny. Po lewej stronie klęczy zgarbiona, siwa kobieta w żałobnej sukni, skrępowana grubymi powrozami i żelaznymi kajdanami – to Polska niewoli, udręczona carskimi represjami po klęsce powstania 1863 roku.
Po prawej stronie pręży się młoda, zmysłowa dziewczyna o obnażonym biuście, która z dzikim okrzykiem na ustach rozrywa pęta na rękach – to nowa, rewolucyjna Polska Młodej Polski, budząca się do walki o wolność.
Niezwykłym detalem kompozycji jest pas szlachecki bohatera spięty wielką klamrą w kształcie mosiężnego konika polnego (pasikonika). To gorzka satyra Malczewskiego na tradycję sarmacką – symbol lekkomyślności szlachty, która „przetańczyła” niepodległość państwa niczym owad w bajce Krasickiego.
“
„Polska rozdarta jest między bolesną żałobę przeszłości a żywiołowy szał przyszłości. Trzeba odwagi, by zerwać pęta i nie zgubić po drodze duszy.”
Korona zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie
„Hamlet polski” to jedno z absolutnie najważniejszych i najbardziej dyskutowanych arcydzieł w całej historii polskiego malarstwa. Łączy w sobie wstrząsający ładunek emocjonalny z genialną dyscypliną kompozycyjną i głęboką mądrością historyczną.
Płótno eksponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie przyciąga uwagę każdego odwiedzającego. Przypomina o trudnych wyborach moralnych i wiecznej odpowiedzialności każdego pokolenia za wolność i godność ojczyzny.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło znajduje się w Galerii Sztuki XIX Wieku Muzeum Narodowego w Warszawie. Inne studia alegoryczne artysty prezentuje Muzeum Narodowe w Krakowie (Sukiennice).
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Hamlet polski - Portret Aleksandra Wielopolskiego”
Dotknij najważniejszego arcydzieła polskiego symbolizmu, głębi historycznego dramatu i legendarnych alegorii Jacka Malczewskiego. Nasza kolekcja z motywem „Hamleta polskiego” to propozycja dla osób poszukujących sztuki o najwyższym ciężarze gatunkowym, uszyta z pasją w Polsce.
