Młoda Polska · Kosmiczny Wir Sztuki i Przeznaczenia
Błędne koło (1895–1897)
Namalowane w latach 1895–1897 „Błędne koło” to obok „Melancholii” najważniejszy i najbardziej fascynujący poemat malarski Jacka Malczewskiego. Na szczycie chwiejnej, malarskiej drabiny, pośród mrocznej przestrzeni pracowni, siedzi samotny, zamyślony chłopiec ze skrzypcami – personifikacja młodego artysty powołanego do tworzenia. Wokół niego, w szaleńczym, lewitującym korowodzie, wiruje fantastyczny taniec bachanek, faunów, nagich nimf, powstańców z kajdanami i wiejskich pastuszków. Ten niesamowity, wirujący krąg zmysłowości, cierpienia i narodowej martyrologii zamyka twórcę w klatce własnej wyobraźni i dziejowego losu.
Jacek Malczewski, Błędne koło (1895–1897) · Zbiory: Muzeum Narodowe w Poznaniu (Galeria w Rogalinie).
Wir zmysłów i męczeństwa wokół samotnego twórcy
W „Błędnym kole” Jacek Malczewski podjął fundamentalny problem powołania artysty: czy sztuka powinna służyć nieskrępowanej zmysłowości i afirmacji życia, czy też ma być bolesną służbą narodowej pamięci i cierpieniu ojczyzny?
Kompozycja została podzielona na dwie zwalczające się strefy. Z prawej strony wiru dominują postacie zmysłowe, skąpane w ciepłym świetle – bachantki o rozwichrzonych włosach, fauny grające na fletach i roześmiane nimfy symbolizujące dionizyjską radość istnienia.
Z lewej strony korowód gęstnieje w mroczną, syberyjską zjawę: zziębnięci katorżnicy w szarych szynelach, kalecy powstańcy i starcy brzęczący łańcuchami. Obie te siły zlewają się w jeden nieskończony krąg, wirujący wokół głowy oszołomionego chłopca.
MalarzJacek Malczewski (1854–1929)
Dzieło i technikaBłędne koło (1895–1897) Olej na płótnie
Kolekcja muzealnaMuzeum Narodowe w Poznaniu Poznań, Polska
Polska manufakturaSzyjemy Sztukę (Polska Manufaktura)
Drabina Jakuba w krakowskiej pracowni
Chłopiec siedzący na drabinie to alter ego samego Malczewskiego z czasów dzieciństwa. Drabina malarska, przypominająca biblijną drabinę Jakuba, staje się osią łączącą ziemię z niebiosami, świat materialny z nadprzyrodzoną wizją.
Dynamika wiru zapiera dech w piersiach: postacie nie dotykają ziemi, unoszą się w powietrzu z impetem huraganu, a ich szaty i ciała tworzą skomplikowane skróty perspektywiczne, dowodzące niezwykłego geniuszu rysunkowego malarza.
Artysta pokazuje, że polski twórca nigdy nie zazna spokoju. Nie może uciec w czysty estetyzm, bo za plecami natychmiast stają cienie narodowej tragedii; nie może też poprzestać na martyrologii, bo życie domaga się radości, barwy i miłości.
“
„Sztuka to wir, który porywa duszę i nie pozwala jej spocząć. Pomiędzy tańcem a kajdanami biegnie jedyna ścieżka polskiego artysty.”
Triumf polskiego symbolizmu w Rogalinie
„Błędne koło” to monumentalne płótno, które ugruntowało pozycję Malczewskiego jako niekoronowanego króla polskiego symbolizmu. Obraz magnetyzuje rozmachem, ekspresją i głębią psychologiczną.
Zbiory Muzeum Narodowego w Poznaniu (Pałac w Rogalinie) szczycą się tym arcydziełem, które nieustannie zachwyca badaczy i publiczność z całego świata swoją nieokiełznaną energią i wizjonerstwem.
Zbiory i ekspozycja
Oryginał w zbiorach muzealnych
Arcydzieło można oglądać w stałej ekspozycji Pałacu w Rogalinie (Muzeum Narodowe w Poznaniu), w słynnej galerii ufundowanej przez Edwarda Aleksandra Raczyńskiego.
Sztuka w Twojej codzienności: Kolekcja z motywem „Błędne koło”
Wnieś do swojego wnętrza niesamowitą dynamikę, mistyczny wir i artystyczną pasję polskiego modernizmu. Nasza unikatowa kolekcja tekstyliów z motywem „Błędnego koła” Jacka Malczewskiego to propozycja dla osób poszukujących dekoracji o potężnej ekspresji i bezkompromisowej jakości.
