Jacek Malczewski namalował „Świętą Agnieszkę” w latach 1920–1921. Obraz przedstawia rozległy pejzaż z polami i strugą, a po lewej świętą, która wypuszcza z koszyka skowronki. Oryginał należy do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Jacek Malczewski (1854–1929), Święta Agnieszka (1920–1921) · Muzeum Narodowe w Warszawie.
Kim była święta Agnieszka?
Agnieszka Rzymska to wczesnochrześcijańska męczennica. Jej wspomnienie przypada 21 stycznia. W sztuce przedstawia się ją zwykle jako młodą dziewczynę z barankiem, palmą męczeństwa lub mieczem. Baranek nawiązuje do jej niewinności i do łacińskiego imienia Agnes.
Malczewski odszedł od tej tradycji. Na jego obrazie nie ma baranka. Święta ma za to koszyk, z którego wypuszcza ptaki. Muzeum Narodowe w Warszawie opisuje je jako skowronki, zwiastuny wiosny.
ArtystaJacek Malczewski (1854–1929)
DziełoŚwięta Agnieszka (1920–1921)
Technikaolej na desce dębowej, 80 × 120 cm
Gdzie jest oryginałMuzeum Narodowe w Warszawie
Co przedstawia obraz?
Według Muzeum Narodowego w Warszawie główną rolę gra tu krajobraz. Środkiem obrazu, między zaoranymi polami, biegnie w głąb struga. Pasmo drzew przy horyzoncie oddziela ziemię od nieba. Te dwie prostopadłe linie dzielą kompozycję na symetryczne części.
Podział widać też w kolorach. Obraz składa się z odrębnych płaszczyzn żółci, szarości, różu i błękitu. Nad polami wiszą ciężkie, szaroniebieskie chmury, a nad strugą przerzucono mały mostek.
Po lewej stronie idzie święta Agnieszka w krótkiej tunice i futrzanym płaszczu, z koszykiem w rękach. Nad polami i strugą krążą wypuszczone przez nią ptaki. Obraz ma 80 na 120 centymetrów i jest namalowany olejem na desce dębowej.
Jak odczytywać ten obraz?
Muzeum pisze, że Malczewski poddał tu naturę obrazowej dyscyplinie, w dążeniu do znalezienia idealnego porządku. Postać świętej z ptakami uzupełnia wizję harmonijnego świata.
W interpretacji muzeum obraz jest afirmacją natury i refleksją o stałości jej praw. Mówi o czasie biegnącym cyklicznie, który zapewnia powrót pór roku i daje nadzieję na odrodzenie. Skowronki, zwiastuny wiosny, dobrze wpisują się w tę myśl o powrocie i odnowie.
Losy obrazu i druga wersja
Obraz jest sygnowany w lewym dolnym rogu: „Jacek Malczewski / 1920-1921”. Muzeum Narodowe w Warszawie nabyło go w drodze zakupu i przechowuje pod numerem MP 371 MNW. W czasie drugiej wojny światowej został wywieziony, a odzyskano go ze Związku Radzieckiego 16 września 1956 roku.
To samo muzeum ma także mniejszą „Świętą Agnieszkę” z lat 1920–1921 (akwarela i olej na tekturze, 40,5 na 64,5 centymetra). Ma ona inną kompozycję: święta w jasnej sukni stoi na rozległym polu wśród ptaków. Na produktach jest większa wersja, malowana na desce.
